Veenhuizen - Hoofdweg 112 - Koepelkerk

(30801) monumentenregister Monumentnummer: 30801

Introductie

Hervormde kerk, tegenwoordig PKN. Achtkante koepelkerk uit 1825. Inventaris: eenklaviers orgel in 1821 door J.A. Hillebrand gemaakt voor de hervormde kerk te Akkrum. In 1856 overgeplaatst naar Veenhuizen.

Onderstaande mail van Anthony Ruijtenbeek is ontvangen door de infodesk van de RCE in januari 2025. Dit bericht is niet geverifieerd door de RCE.

De auteur Wil Schackmann heeft diverse boeken geschreven over de koloniën van Weldadigheid, en verder heeft hij ook nog heel wat van zijn archiefvondsten op zijn website gezet. Zo heeft hij ook een pagina gemaakt over adjunct-directeur Jan van Lemel (zie kopje Bronnen).

Uit hetgeen wat daar staat, lijkt het toch zo te zijn dat van den Bosch en/of de Permanente Commissie grofweg hun wensen kenbaar maakten, maar dat van Lemel dat ‘vertaalde’ in een concreet bestek. Voor het Tweede Gesticht blijkt dat vrij duidelijk, voor de koepelkerk ligt dat iets ingewikkelder. De koepelkerk en de inmiddels vervangen katholieke kerk werden tegelijkertijd gebouwd. In een brief over de bouw van de katholieke kerk, staat letterlijk dat de architectuur van de hand van van Lemel is, missive nr. 1053, 3 maart 1825.

Daarnaast noemt Schackmann een brief van van Lemel zélf waarin de laatste verdedigt waarom de koepelkerk zoveel duurder uitvalt dan de katholieke. Schackmann gaat verder niet in op de argumentatie van van Lemel, maar kort en goed komt het er op neer dat de protestantse kerk gewoon groter is omdat ‘Veenhuizen’ meer protestanten dan katholieken huisvest, en de verwachting is dat dat in de toekomst wel zo zal blijven. Er staat niet letterlijk in dat hij het heeft ontworpen, maar hij lijkt het wel te verdedigen alsof het zijn ontwerp is. Dan is er ook nog het bestek van de koepelkerk, dat geschreven lijkt te zijn in het handschrift van van Lemel, en waar op geregeld zijn paraaf op te vinden is.

Tot slot is er in al deze bronnen geen enkele vermelding of aanwijzing te vinden dat aannemer Harm Wind de koepelkerk (of het Tweede Gesticht, zoals Ronald Stenvert beweerde) zou hebben ontworpen. In één van de artikelen van het bestek, blijkt ook dat de aannemer vrij strikt onder controle staat van van Lemel. De ‘smoking gun’ ontbreekt, maar er zijn heel veel aanwijzing dat van Lemel het ontwierp, en vooralsnog geen dat Wind het ontwierp.

Bronnen en verwijzingen

Mail van Anthony Ruijtenbeek naar de infodesk van de RCE, januari 2025
Proxy Archieven Brief
Proxy Archieven Brief Van Lemel
Reliwiki
Schackmann Jan van Lemel
Wikimedia Meer afbeeldingen van dit rijksmonument
Wikipedia

Zie ook

Artikelen

Rijksmonumenten - Kerken

Hoort bij deze thema's

Beschermd stads- en dorpsgezicht

Veenhuizen

Begrippen

ambachtelijk-traditionele stijl, centraalbouw, Neoclassicisme, Nederlandse Hervormde Kerk, Protestantse Kerk in Nederland en orgels

Specialist(en)

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.