Utrecht - Oudegracht 158 - Winkel van Sinkel

(31051) monumentenregister Monumentnummer: 31051

Introductie

Groots neoklassiek gepleisterd gebouw met kariatiden en beelden versierd, rechte kroonlijst. Belangrijk interieur. De bijbehorende (werf)kelders duiden op de oorspronkelijke middeleeuwse bebouwing op deze locatie.

Bij het pand hoort een gebouw aan de Vinkenburgstraat 19 (rijksmonument 18372).

Afb. 1. De Winkel van Sinkel, hier nog te zien als Bankgebouw Vlaer & Kol, datum onbekend. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Aanleiding voor de bescherming

Het pand is aangewezen onder de Monumentenwet 1961. De Bank Vlaer en Kol maakte bezwaar tegen deze aanwijzing. Dit heeft geleid tot het Koninklijk Besluit (KB) van 18 april 1974, nummer 18. Hierin is bepaald dat de monumentale waarden van het gebouw in het voorste deel liggen, grofweg de oorspronkelijke Winkel van Sinkel en dat de latere uitbreiding van minder belang is.

Voor dit beroep maakte de Monumentenraad een rapport op d.d. 11 april 1970 waarin de Raad haar bevindingen omtrent de monumentale waarde heeft vastgelegd. Het verslag bevindt zich in het archief van de RCE, hieruit:

"Het pand Oude Gracht 158 is een zeer belangrijk gebouw, zowel om zijn geschiedenis en de middeleeuwse kelders waarop het is opgetrokken, als om zijn curieuse en unieke architectuuropvattingen uit het tweede kwart van de 19de eeuw, die culmineren in de grote zaal en de façade. Het gebouw ligt stedebouwkundig opvallend aan de Oude Gracht, het is van verre zichtbaar als een tegenhanger van het in dezelfde bocht gelegen stadhuis: nuchtere strengheid voor het wereldlijke bestuur, mercantiele opgetogenheid voor de grote winkel."

Geschiedenis

Deze locatie in het hart van de stad langs de Oudegracht kent een lange geschiedenis. Er stonden enkele middeleeuwse huizen, waarvan delen van de (werf)kelders nog bewaard zijn.

Anton Sinkel begon in 1824 in Utrecht aanvankelijk in een bestaand pand. Hij kocht vervolgens meerdere naastgelegen panden op en liet deze slopen. In 1836 maande het stadsbestuur hem het aldus ontstane gat te bebouwen.

Voor het ontwerp van de winkel heeft aanvankelijk de Utrechtse architect Christiaan Kramm verschillende tekeningen geleverd. Deze konden de opdrachtgever kennelijk niet bekoren en hij gunde de opdracht aan de Rotterdamse stadsarchitect Pieter Adams. Kramm schrijft hierover later in zijn "Levens en werken" (zie bron):

"Het laatste van zijne werken was, toen hij reeds de vermelde betrekking had verlaten, het Koopmans-winkelhuis van A. Sinkel, bij de Waag, te Utrecht, welks geheel, op zich-zelf beschouwd, van eene goede architectuur is; doch, Cariatiden, die een gevel dragen, is onzin. Die verbasterde smaak der XVI. eeuw werd reeds lang verworpen; ook is het geheele aanzien niet dat van een Manufactuurwinkel."

In 1839 werd de nieuwe winkel geopend. Deze winkel kan beschouwd worden als het eerste warenhuis van Nederland, al bestond het assortiment vooral uit stoffen en manufacturen. Mede door het liedje "In de Winkel van Sinkel is alles te koop ..." heeft de winkel een zekere iconische status bereikt. In 1848 overleed Anton Sinkel en in 1912 hield de firma op te bestaan. In 1898 was dit pand al gekocht door de Utrechtse bank Vlaer en Kol. De bank gaf architect P.J. Houtzagers opdracht voor een verbouwing om de benodigde bankfuncties onder te kunnen brengen. Deze bank is in 1977 onderdeel geworden van de AMRO bank. In de jaren 1990 is het gebouw herbestemd tot horeca.

Bronnen en verwijzingen

• A.M. ten Cate In de Winkel van Sinkel is niet meer alles te koop : Utrecht: plannen voor cultuurpaleis niet haalbaar? In: Heemschut : tijdschrift van de bond Heemschut ; Jrg. 81 ; nr. 1 (2004), pagina's 22-25
• Christiaan Kramm, De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters, van den vroegsten tot op onzen tijd(1857)
• J.N. van der Meulen De winkel van Sinkel in Utrecht. In: Oud-Utrecht : tijdschrift voor geschiedenis van stad en provincie Utrecht ; Jrg. 58 (1985), pagina's 193-199. - : ill
• Mapping Slavery, Winkel van Sinkel
• Sporen van Slavernij in Utrecht, Winkel van Sinkel
• Utrechts Documentatie Systeem (UDS), Oudegracht 158
• Wikipedia, Winkel van Sinkel

Zie ook

Monumenten

• Utrecht - Vinkenburgstraat 19 - Winkel van Sinkel

Artikelen

• Rijksmonumenten - Ontwerpers - Petrus Johannes Houtzagers (1857 - 1944)

Beschermd stads- en dorpsgezicht

• Utrecht

Begrippen

Neoclassicisme, kariatiden, winkels en warenhuizen

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---