Oldekerk - Kroonsfelderweg bij 4

(31414) monumentenregister Monumentnummer: 31414

Introductie

Kerkhof met klokkenstoel. Op een rond met bomen omzoomd kerkhof staat een houten klokkenstoel met gezwenkte kap.

Luchtfoto van het kerkhof met centraal de klokkenstoel. De contour van de afgebroken kerk is zo goed zichtbaar.

Historie

Oldekerk is een in de middeleeuwen ontstaan dorp op een zandrug tussen de lagergelegen veenlanden. Het wordt in de 14de eeuw voor het eerst genoemd als Aeldakerka. Uit archeologisch onderzoek in 1998 blijkt dat het terrein in de middeleeuwen is opgehoogd ten behoeve van de bouw van de kerk in de 12de eeuw. Mogelijk heeft er voor de stenen kerk al een houten voorganger gestaan.

De kerk raakte na de Reformatie in verval en is in de 17de eeuw afgebroken, waarschijnlijk in 1623. Mogelijk stamt de klokkenstoel uit 1630 en is daarna enkele malen vervangen.

Het kerkhof ligt langs de Kroonsfelderweg, die van oudsher de gehuchten Oosterzand en Kuzemer met elkaar verbond. In Kuzemer bevond zich sinds 1204 een vrouwenklooster van de norbertijnen. Het klooster werd in 1594 opgeheven en gesloopt.

Rijksmonument

In 1971 werd het kerkhof met de klokkenstoel aangewezen als rijksmonument. De toevoeging “daarin klok uit 1630” komt vermoedelijk uit de Voorlopige lijst, maar de klok was toen al niet meer aanwezig. Het terrein is van hoge archeologische waarde, maar niet beschermd als archeologisch monument.

Huidige situatie

In 1998 is archeologisch onderzoek gedaan naar de kerk. De totale omvang van 20 bij 10 meter is met keien zichtbaar gemaakt, evenals enkele funderingsresten van de toren. Het totale terrein meet ongeveer 130 bij 80 meter, waarbij het centrale deel waarschijnlijk is opgehoogd voor de kerk en kerkhof. Van zowel deze kerk als van het kerkhof zijn al eerder tijdens werkzaamheden resten aangetroffen.

Er zijn geen grafmonumenten meer te vinden op het kerkhof.

De kapvorm van de klokkenstoel is een half helmdak met topgevels met een dakbedekking van gepotdekselde planken. In de Tweede Wereldoorlog werd de oorspronkelijke klok uit 1630 van Nicolaes Sicman geroofd. In 1948 werd een nieuwe klok in de klokkentoren opgehangen. Eind jaren negentig is er een elektronische luidinstallatie aangelegd. De klok wordt nog dagelijks geluid.

---

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.

Bronnen en verwijzingen

• Exaltus, R.P., 1998, "Gemeente Grootegast, terreinen Klokkenstoel en Premonstratenser klooster : archeologisch Onderzoek"
• Kerkhof met klokkenstoel, 1962 Fotograaf: Wester
• Plantinga, Wil Historische klokkenstoelen in Nederland, 2008

Zie ook

Artikelen

• Protestantse of hervormde begraafplaatsen in Nederland

Hoort bij deze thema's

• Begraafplaatsen en grafmonumenten

Begrippen

kerkhoven en klokkenstoelen

Specialist(en)

• Leon Bok

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---