Breskens - Panoramaweg 1 - Hoge Licht van Nieuwesluis
Monumentnummer: 31526
Introductie
De vuurtoren van Breskens, of het ‘Hoge Licht van Nieuwe Sluis’, is een uit gietijzer geconstrueerde achtzijdige vuurtoren. De schacht is beschilderd met zwarte en witte banden. De gietijzeren omloop is zwart. Het lichthuis heeft een witte koepel.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 12 mei 1982
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Geschiedenis en omschrijving
In de tweede helft van de negentiende eeuw nam de scheepvaart op de Westerschelde richting Antwerpen sterkt toe. Omdat er in die tijd nog nauwelijks kustverlichting aanwezig was langs de Westerschelde ontwikkelde de Permanente Commissie voor Toezicht op de Scheldevaart een plan voor een uitgebreid stelsel van nieuwe lichten, dat in 1865 werd vastgesteld. De vuurtoren en de lichtopstand bij Nieuwe Sluis, een buurtschap vlak bij Breskens, behoorden tot de eerste kustlichten die werden opgericht.
De achthoekige gietijzeren vuurtoren van Breskens, zoals hij vooral bekend staat, was de derde van dit type die Quirinus Harder ontwierp, na een studiereis in Engeland die de basis vormde voor zijn latere ontwerpwerk. De gietijzeren vuurtoren van Renesse (1856) en de IJzeren Baak op het Flaauwe Werk bij Ouddorp (1862) gingen de toren van Breskens voor. Deze torens zijn in de jaren tien van de twintigste eeuw afgebroken, zodat Breskens nu de oudste gietijzeren vuurtoren in Nederland heeft.
De gietijzeren vloeren in de schacht van de toren worden ondersteund door een smalle ronde gietijzeren middenkolom. Op de begane grond ontbreekt deze middenkolom. De vloeren zijn met elkaar verbonden door eenvoudige gietijzeren trappen. De toegangsdeur heeft een halfrond bovenlicht. De gietijzeren omloop met balustrade wordt ondersteund door sierlijke consoles. De witte koepel is voorzien van een goudgeel geverfde windwijzer.
De eerste gietijzeren vuurtorens, waaronder die van Breskens, werden opgebouwd uit platte segmenten, waardoor de torens hoekig van vorm werden. Voor platte segmenten was het makkelijker om houten mallen te maken dan voor gebogen segmenten. Het duurde dus even voordat men de giettechniek voor ronde vuurtorens in de vingers had.
Op 3 oktober 2011 werd het licht van de vuurtoren gedoofd omdat het geen nautisch nut meer had. In 2014 werd de vuurtoren geheel gerenoveerd en op 29 mei 2015 in een kleine ceremonie door de Vlaamse overheid (toen officieel eigenaar van de vuurtoren) overgedragen aan de Stichting Vuurtoren Breskens. Deze stichting stelt de toren open voor publiek. Het interieur van de toren is geheel aangepast aan de nieuwe museale functie. Op de begane grond is een ontvangstbalie geplaatst.
Optiek
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de optiek van de vuurtoren van Breskens vernield. Pas eind 1950 kreeg de toren een nieuwe optiek: een vastlichtoptiek van de derde grootte (375 mm), die werd geleverd door Barbier, Bénard & Turenne uit Parijs.
De Stichting Vuurtoren Breskens heeft na het doven van het licht in 2011 een aanvraag gedaan bij de Gemeenschappelijke Nautische Autoriteit voor de Schelde om het licht weer als ‘facultatief licht’ te mogen laten branden. Dit werd gehonoreerd en vanaf de overdracht van de toren aan de stichting in 2015 brandt ’s nachts weer een wit vast licht over de Westerschelde. De lichtbron is een lampenwisselaar met halogeenlampjes van 250 watt.
Kustwachtpost
In 1954 werd een uitkijkpost gemaakt op de tweede verdieping. Daartoe werden onder meer enkele rechthoekige schuiframen in de buitenwand van de toren aangebracht aan de noordzijde van de toren, met uitkijk op de Westerschelde. Tijdens de renovatie van de vuurtoren in 2014 is ook de kustwachtpost opgeknapt. Op een groot kompas na is er verder geen apparatuur of meubilair meer aanwezig.
Wisselend kleurenpatroon
De vuurtoren heeft in de loop van de tijd diverse kleurenpatronen gehad. In eerste instantie was hij geel geverfd en had een grijze koepel. In 1930 kreeg hij smalle rode en witte banden en een groene koepel. In 1941 werd een groengeel camouflagepatroon aangebracht. Omstreeks 1946 werd het een toren met brede rode en witte banden en een groene koepel en in 1960 kreeg hij uiteindelijk de zwarte en witte banden die hij nu nog heeft.
Openstelling voor publiek
De Stichting Vuurtoren Breskens exploiteert de openstelling voor publiek. Op de begane grond is er een ontvangstbalie. Op de verdiepingen is naast een vaste tentoonstelling over de geschiedenis van de vuurtoren ruimte voor wisselende exposities.
Samenhang met andere objecten
Het hoge licht van Nieuwe Sluis vormde vanaf de ingebruikname op 19 januari 1868 een lichtenlijn met een meer naar het westen geplaatst laag licht. Deze lichtenlijn diende ter geleiding van de scheepvaart door de vaargeul Wielingen. Het lage licht werd in 1906 vervangen door een nieuwe gietijzeren lichtopstand. Het licht hiervan werd aan het begin van de Tweede Wereldoorlog gedoofd en is daarna nooit meer ontstoken. In 1978 is de lichtopstand verkocht aan de toenmalige gemeente Oostburg, waar Breskens deel van uitmaakte, en overgebracht naar het Oranjeplein in Breskens. Sinds 2008 staat deze lichtopstand op het Spuiplein in Breskens.
Monumentale waarde
De vuurtoren van Breskens is een van de drie nog bestaande hoekige gietijzeren vuurtorens in Nederland is. De andere, eveneens door Harder ontworpen veelhoekige gietijzeren vuurtorens zijn:
- 's-Gravenhage (Den Haag) - Zeekant 12 - Vuurtoren van Scheveningen (1875)
- Huisduinen - Zeeweg 5 - Vuurtoren van Huisduinen, Lange Jaap (1877-1878)
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE
- Kouwenhoven, Peter (2017). De vuurtoren van Breskens. De Vuurboet 26(4), 4-11
- Kouwenhoven, Peter (2022). De vuurtoren van Breskens. Uitgave Stichting Vuurtoren Breskens.
- Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘Het hoge licht van Nieuwe Sluis’.
- Website van de Stichting Vuurtoren Breskens
Zie ook
Monumenten- 's-Gravenhage (Den Haag) - Zeekant 12 - Vuurtoren van Scheveningen
- Huisduinen - Zeeweg 5 - Vuurtoren van Huisduinen, Lange Jaap
- Rijksmonumenten
- Rijksmonumenten - Uitvoerders - IJzergieterij L.I. Enthoven en Co.
- Rijksmonumenten - Ontwerpers - Quirinus Harder (1801 – 1880)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 22 okt 2025 om 03:37.