Beetsterzwaag - Beetsterweg bij 32

(31835) monumentenregister Monumentnummer: 31835

Introductie

Vier zerken op het kerkhof van Oud-Beets.

De twee zerken met een gezamenlijke voorstelling voor het echtpaar Lycklama á Nijeholt en Andringa aan de westzijde van de opstand.

De twee zerken met elk een aparte voorstelling voor het echtpaar Lycklama á Nijeholt en Scheltinga aan de oostzijde van de opstand.

Historie

Oud Beets gaat terug tot in de middeleeuwen. In 1225 werd het dorp voor het eerst genoemd. Gezien de talloze sarcofagen en ook latere adellijke grafzerken moet het een rijk dorp zijn geweest. De middeleeuwse kerk deed dienst tot 1887. Toen werd ze afgebroken waarbij talloze sarcofagen werden gevonden die geschonken werden aan het Fries Museum. Van een echt dorp was geen sprake, de bewoning lag verspreid en uiteindelijk bleven ten oosten Beetsterzwaag over als vestigingsplaats en ten westen ontstond in de negentiende eeuw Nij Beets.

In de kerk liet de adel een aantal grafkelders aanleggen met enkele fraaie zerken. In 1719 vond Dijdo van Andringa hier haar laatste rustplaats. Zij was getrouwd met de in 1744 overleden Augustinus Lyclama à Nyeholt, grietman van Opsterland. Zij kregen een dubbele zerk in renaissancestijl die als een geheel werd gepresenteerd met enerzijds een laatgotisch randschrift maar centraal een voorstelling met cherubijnen die funeraire symbolen dragen en voorts een uitbundige florale voorstelling, waarbij centraal de familiewapens van de echtelieden verbonden zijn onder een grote kroon waarboven een boog met schedels.

In 1765 werd Aurelia Cunira van Scheltinga hier bijgezet. Zij was de vrouw van Livius Suffridus Lycklama à Nijeholt die zelf in 1773 werd bijgezet. Livius was de zoon van Augustinus. Hun zerken bevatten teksten dat hij bij leven grietman was van Opsterland, lid van Gedeputeerde Staten van Friesland en curator van de universiteit in Franeker. Verder zijn beide zerken fraai versierd met Lodewijk XIV-motieven, familiewapens en funeraire symbolen als schedels, zandlopers, zeisen en toortsen.

In 1889 lieten de families Van Lynden en Lycklama à Nijeholt op de oude fundamenten een geheel nieuwe kerk optrekken. De kerk in neo-renaissancestijl was geen lang leven beschoren. De ligging tussen Beetsterzwaag en Nij Beets was ongunstig. In de volksmond kwam de kerk bekend te staan als de Adelskerk, maar kerkdiensten werden nauwelijks bezocht. In 1956 werd de laatste kerkdienst gehouden. In 1967 sloeg de bliksem in de toren en brandde de spits af.

in 1988 werden de vier zerken opnieuw opgesteld in een constructie van baksteen waarbij de zerken schuin werden geplaatst zodat ze goed zichtbaar waren en er geen water op zou blijven staan.

Rijksmonument

Bij de aanwijzing in 1971 werd de kerk nog genoemd als een 'vanwege bescherming'. De kerk was volgens de omschrijving alleen beschermd vanwege drie gebeeldhouwde zerken en de klokkenstoel met twee klokken. Hoewel de kerk in 1984 gesloopt werd en de zerken in 1988 opnieuw opgesteld zijn, is tot 2019 niets veranderd aan de omschrijving. Vervolgens werden de klokken verwijderd uit de omschrijving omdat ze niet meer ter plekke aanwezig waren. De zerken, hoewel in een andere opstelling, dicht bij hun originele locatie, bleven wel onder de bescherming vallen. Vreemd genoeg bleef men spreken van drie zerken, terwijl het er daadwerkelijk vier zijn, waarvan twee in beeld een geheel vormen. Uiteindelijk is ook dit gecorrigeerd. De klokkenstoel die eerder genoemd werd, bleek niet beschermenswaardig omdat ze in 1988 ter plekke nieuw was opgebouwd met een replica van een oude klok.

Huidige situatie

De zerken nemen vandaag de dag een opvallende plaats in op het kerkhof. Ter hoogte van de voormalige toren staat nu de klokkenstoel. De ondermuren van de kerk zijn nog duidelijk herkenbaar en dit gedeelte ligt ook veel hoger dan de rest van het kerkhof. Ter hoogte van het koor staat de bakstenen opbouw met de vier zerken, wat een niet alledaags beeld oplevert. Aan de noordzijde van de oude fundamenten ligt een grote grafkelder van de familie Van Lynden die tot op de dag van vandaag gebruikt wordt.

De zerken staan ondanks hun gunstige opstelling bloot aan verwering. De oostelijke twee zerken lijken ook wat weggezakt waardoor de onderzijde niet meer geheel zichtbaar is. Aan de andere zijde heeft men een opvulling gemaakt met beton, wat gezien de cultuurhistorische waarde van de zerken niet wenselijk is.

---

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.

Bronnen en verwijzingen

• Reliwiki Beetsterzwaag, Beetsterweg 22 - Adelskerk
• Teksten van memorabilia uit Friesland: Oud Beets
• Verbetervoorstel Monumentenregistratie 31835. Omvang bescherming opnieuw bepaald.

Zie ook

Artikelen

• Graftekens van natuursteen

Hoort bij deze thema's

• Begraafplaatsen en grafmonumenten

Specialist(en)

• Leon Bok

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---