Roderwolde - Pastorielaan 6
Monumentnummer: 32545
Introductie
Eenvoudig baarhuisje op rechthoekige plattegrond.
Historie
Tot 1830 stonden de kerk en pastorie op het terrein wat nu de begraafplaats van Roderwolde is. In dat jaar werd de kerk afgebroken en aan de Voorsterweg opnieuw opgebouwd. Het kerkhof werd een begraafplaats.
In 1811, gedurende de Franse Tijd, werd het kerspel Roderwolde ingedeeld bij de nieuwe gemeente Roden. De kerkelijke gemeente bleef wel zelfstandig.
De kerk van Roderwolde was gewijd aan Sint Jacob en stamde uit de 11de eeuw. Waarschijnlijk stond hier een romaanse eenbeukige kerk gebouwd van kloostermoppen en met een lengte van ruim 23 meter en 9 meter breed. Na de Reformatie verviel de kerk, mede door de strijd tussen Staatse en Spaanse troepen om het nabijgelegen Groningen. Begin 17de eeuw werd de kerk weer hersteld om uiteindelijk in 1830 gesloopt te worden. De klokkentoren was echter geen kerkelijk bezit, maar gemeentelijk. Op aandringen van het kerkbestuur werd de toren in 1835 alsnog gesloopt.
De reden van de sloop van de kerk was naast de bouwvalligheid de verplaatsing van het zwaartepunt van het dorp. Dit kwam doordat sinds het einde van de 18de eeuw het noordelijke gebied van het kerspel herhaaldelijk ernstig werd getroffen door hoge grondwaterstanden. Boerderijen en huizen moesten daardoor permanent verlaten worden. Het dorpsleven speelde zich daardoor niet meer af rond de kerk, maar rond de nieuwe kern langs de hoger gelegen zuidelijke weg. Het kerspelbestuur zag zich daardoor gedwongen de bestaande kerk te slopen en 1 kilometer zuidelijker een nieuwe kerk te bouwen met gebruik van materialen van de oude kerk.
Bij de sloop werd bedongen dat de oude kerk niet verder mocht worden afgebroken dan het maaiveld, opdat de graven ongemoeid werden gelaten. In 1843 werd op de begraafplaats een uit zachtrode baksteen opgetrokken baarhuisje gebouwd. Het huisje werd onder een met zwarte pannen gedekt zadeldak gebracht met een flinke overstek. In de andere gevel werd een rechtgesloten enkele deur ingebracht en in de lange gevels een gietijzeren raam binnen een rondvenster. Het raam in de rechtergevel is later verwijderd. De gevels worden beëindigd door fraai gesneden windveren. Lange tijd heeft onder het overstek de zandstenen doopvont uit de oude kerk gestaan, maar deze is waarschijnlijk na de Tweede Wereldoorlog overgebracht naar de nieuwe kerk van Roderwolde. (zie rijksmonument 32543). In 1892 werd de sloop betreurd door de toenmalige Rijksbouwmeester vanwege het karakter van een bakstenen kerk uit de 13de eeuw zoals die vooral in Groningen te vinden waren.
Rijksmonument
In 1984 werd het baarhuisje op begraafplaats aangewezen als rijksmonument. Het is een vroeg voorbeeld van een baarhuisje dat bovendien een bijzondere uitvoering kent door het doorgetrokken zadeldak. De doopvont die ooit onder het afdak stond, werd op die plek al genoemd in de Voorlopige Lijst van Drenthe uit 1909.
Huidige situatie
Het baarhuisje is nog steeds in gebruik.
Het oudste grafmonument op de begraafplaats van Roderwolde is dat voor Aafke Talma (overleden in 1826) en Seerp Gratama (overleden in 1837). Het grafmonument, een brede hardstenen zerk, is in 1837 geplaatst. Aafke Talma werd in 1826 begraven in het koor van de oude kerk en was een van de laatsten die in de St. Jacobskerk een rustplaats kreeg. Op de begraafplaats liggen ook de zerk voor haar kinderen Jan Hendrik Gratama (overleden in 1859) en Elsje Gratama (overleden in 1880).
Het grondplan van de voormalige begraafplaats is niet meer zichtbaar. In 2002 bleek bij onderzoek echter dat de fundamenten van de oude kerk ongeschonden op ongeveer 50 cm onder het maaiveld liggen.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Ansichtkaart met baarhuis en doopvont Foto dateert waarschijnlijk uit de jaren vijftig van de vorige eeuw.
- Rondom de oude St. Jacobskerk van Roderwolde, in: De Clockeslagh, jrg. 1, nr. 2, nov. 2009
Zie ook
Hoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 17 sep 2025 om 04:35.