Rotterdam - Kerkstraat bij 43

(32898) monumentenregister Monumentnummer: 32898

Introductie

Hek van het kerkhof. Muur rond het kerkhof, waarin twee hekpijlers met siervazen, Lodewijk XV en smeedijzeren hek.

Historie

De Hillegondakerk van Hilligersberg stamt waarschijnlijk uit de late 10de eeuw en is gebouwd op een donk, een zandrug in het veengebied. Pas sinds 1927 heeft de kerk haar huidige naam. De kerk begon ooit als kapel, waarna het werd vervangen door een houten kerkje. Rond 1250 werd een stenen kerk gebouwd die in de tweede helft van de 14de eeuw werd uitgebreid met een toren. Nadat de kerk tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten in 1426 was verwoest, werd de huidige kerk gebouwd, waarbij de bestaande toren werd verhoogd.

Op de donk stond naast de kerk een woontoren, Huis ten Berghe, voor het eerst genoemd in 1269. De versterkte woontoren, een donjon, werd in 1426 tegelijk met de kerk verwoest door troepen van Jacoba van Beieren. De donjon is sindsdien een ruïne.

Begraven werd in de kerk en op het kerkhof. In 1626 werd rondom het kerkhof een bakstenen muur gebouwd. De muur heeft een ezelsrug op een tandlijst. De toegangspoort tot het kerkterrein stamt uit 1761, heeft hardstenen posten in Lodewijk XV-stijl met siervazen en is een ontwerp van Johan de Lezenne. De toegang bestaat uit een brede ingang voor rijtuigen tussen twee hoofdpijlers met aan weerszijden een smalle ingang voor voetgangers. Het hekwerk met pijlers is gemaakt door Cornelis Nieuwenhuyzen uit Den Haag. Op de hoofdpijlers op voeten van de vazen, geplaatst in 1762, zijn door de beeldhouwer Barent Prins de namen van de schout I. Steenlack, de secretaris I. van Rooyen en de kerkmeesters C. Slootweg jr. en P. van Straten gebeiteld. Op de buitenste kleinere pijlers zijn hardstenen ballen geplaatst. Oorspronkelijk bevonden zich koperen lantarens aan de hoofdpijlers van het hek, maar deze zijn vervangen door gietijzeren lantarens. Aan de andere zijde van het kerkhof bevindt zich een eenvoudigere ingang. In de muur zijn hier ook een aantal oude grafplaten opgenomen.

Toen in de 19de eeuw niet meer in de kerk begraven mocht worden, werd in 1832 het kerkhof naar het zuiden uitgebreid met het aangrenzende terrein van de ruïne. Binnen de oude donjon werden veertien grafkelders voor vooraanstaande Rotterdamse families aangelegd. Rondom de ruïne werd begraven als in de kerk, zodat er een zerkenvloer ontstond. In 1911 volgde uitbreiding van het kerkhof naar het zuiden.

Rijksmonument

Het kerkhof werd al genoemd in de Voorlopige Lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel III. Zuid-Holland uit 1915. Daar is opgemerkt dat op het kerkhof een in 1626 gebouwde muur staat met daarin een gesmeed ijzeren hekwerk uit 1761. In 1973 werd de toegangspoort tot het kerkterrein met de muur rondom het kerkhof aangewezen als rijksmonument. Zowel de kerk, als de ruïne en de kerktoren zijn eveneens aangewezen als rijksmonument. De ligging van kerk en kerkhof zijn bijzondere te noemen in deze omgeving. Feitelijk is het kerkhof zelf niet beschermd. Omdat de grafkelders bij de ruïne daarmee verbonden zijn, vormt dit een bijzonder geheel.

Huidige situatie

De in de muur van het kerkhof opgenomen oude grafmonumenten zijn daar mogelijk geplaatst tijdens de restauratie van de muur eind vorige eeuw. Daarbij is de muur geheel afgebroken en opnieuw opgemetseld. De muur wordt op veel plaatsen ondersteund door gemetselde steunberen. In het verleden zijn al vaker herstelwerkzaamheden uitgevoerd.

De grafkelders rond de ruïne zijn deze eeuw gerestaureerd en zijn nog steeds in gebruik.

---

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.

Bronnen en verwijzingen

• Hek van het kerkhof in 2014.
• Tempelen en begraven – Godshuizen en Kerkhoven in Hillegersberg, Schiebroek en Terbregge (2005)

Zie ook

Hoort bij deze thema's

• Begraafplaatsen en grafmonumenten

Begrippen

hekwerken en muren

Specialist(en)

• Leon Bok

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---