Gouda - Prins Hendrikstraat 1
Monumentnummer: 333054
Introductie
Aula van de algemene begraafplaats van Gouda.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 01 november 1988
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Historie
Eeuwenlang begroef men in Gouda de doden in de St. Janskerk en op het naastgelegen kerkhof, maar ook op de begraafplaats bij het Pesterf. In 1795 benoemde de magistraat een commissie om een plan op te stellen voor een begraafplaats buiten de bebouwde kom. Deze zou echter nooit gerealiseerd worden. Pas na het verbod op het begraven in de kerk en op het kerkhof in 1829 werd weer werk gemaakt van een begraafplaats buiten de stad. Het stadbestuur kreeg nog enkele keren uitstel, maar uiteindelijk werd in 1832 een nieuwe begraafplaats in gebruik genomen aan de Solonskade op een perceel dat al in 1828 was aangekocht. Aanvankelijk nog zonder katholiek deel, maar enkele jaren later was dat toch gerealiseerd. De eerste directeur van de begraafplaats werd de koster van de Sint-Janskerk.
In 1829 was Willem van Bemmel de laagste inschrijver bij de openbare aanbesteding van de bouw van een aula die aan het begin van de begraafplaats moest komen. Het gebouw telde zes vertrekken, een keuken en een kelder. Het gebouw werd opgesierd met funeraire symboliek. Boven de raamkozijnen in de voorgevel moest een in steen uitgehouwen doodshoofd met twee knekels komen en in de houten raamkozijnen gesneden treurwilgen. Eind 1829 werd het gebouw opgeleverd, waarna het tijdelijk bewoond werd tot eind 1832, toen de begraafplaats in gebruik werd genomen. Wateroverlast was een gekend probleem op de begraafplaats, mede door het inklinken van de veengrond, maar ook de kelders van de aula stonden regelmatig blank. De vloeren werden hiertoe deels opgehoogd.
In het gebouw woonden aanvankelijk de twee grafdelvers, maar het diende voornamelijk als ontvangstruimte voor de familie. De woonruimte werd verkleind in 1910/1911 toen de ontvangstruimte werd uitgebreid.
Na de opening van de nieuwe begraafplaats Ijsselhof in 1950 werd de aula nauwelijks meer gebruikt, maar bleef bewoond. Tot 1971 is er begraven op de begraafplaats, die formeel in 1975 is gesloten. In 1997 is de begraafplaats aangewezen als gemeentelijk monument. Een grote chemische fabriek naast de begraafplaats bepaald al jaren het beeld.
Rijksmonument
De aula is in 1988 aangewezen als rijksmonument.
Huidige situatie
De uitvoering van de symboliek op het gebouw is anders dan in 1829 beschreven. Onduidelijk is of het plan is aangepast of dat er later aanpassingen zijn gedaan. De schedels met knekels zijn in ieder geval te vinden in de deurposten aan de voor- en achterzijde en niet boven de raamkozijn. Ook de beide bovenlichten zijn ruim voorzien van funeraire symboliek.
De aula werd jarenlang bewoond, maar wordt tegenwoordig gebruikt door de vrijwilligers van de Stichting Oude Begraafplaats Gouda.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Bontebal-Tidinge, Adriana; ‘De Oude Begraafplaats Gouda’ in: Die Goude, Jrg.21 nrs. 1 en 2, 2003.
- Selectie van oude foto's van de aula Selectie van oude foto's van de aula
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 20 aug 2026 om 02:08.