Sweikhuizen - Kerkstraat 2 - Sint Dionysius en Odiliakerk

(33369) monumentenregister Monumentnummer: 33369

Introductie

Middenin het voormalige pruimendorp Sweikhuizen en aan de doorgaande weg ligt deze eenbeukige, bakstenen kruiskerk die is gewijd aan de heiligen Dionysius en Odilia.

Kerk

Blijkens de datering op de gevelsteen werd het kerkgebouw in 1739 gerealiseerd. De bouw werd gestart op initiatief van Reinier Haagens, na zijn dood voortgezet door W.J. Fabricius. De Roermondse architect Joseph Franssen (J.G.C. Franssen 1893 - 1968) tekent vervolgens in de jaren 1953 - '54 voor een uitbreiding van de kerk met het bestaande, vergrote koor, transept en sacristie aan de noordzijde. Eerst betreft de verering Odilia van Keulen, later Odilia van Elzas, beide patronessen van de blinden. Vanaf 1851 vindt hier een Odilia-devotie en -bedevaart plaats, vanaf 1929 nemen blinden en slechtzienden uit heel Nederland hieraan deel op instigatie van de blinde pater Lucianus.

De sobere bakstenen voorgevel heeft barokke details en mergelstenen versieringen op de hoeken en rondom de entreepartij. Binnen bevindt zich een ruim en licht interieur gedekt met gestucte kruisribgewelven. De inventaris bevat onder meer een laatgotische preekstoel en een barok altaar-retabel uit 1740 dat afkomstig uit Munstergeleen. Atelier J.W. Ramakers & Zonen tekent voor de kerkbanken (1933), het oksaal (1851) en de beelden H. Hart van Jezus en Maria (1904). Vermeldenswaard zijn ook 10 glas-in-loodramen waarop de geschiedenis van de uitbreiding van de kerk in de jaren 1951 - '54. Sinds 1883 staat op de galerij een orgel dat door de firma Pereboom & Leyser (1850 - 1903) uit Maastricht is vervaardigd.

Orgel

Al in 1847 bevindt zich in de kerk een orgel (bron: Aardrijkskundig Woordenboek Van der Aa, via reliwiki). Dit wordt in 1883 vervangen door het bestaande eenmanuaals orgel met mechanische tractuur en aangehangen pedaal dat in de oude kas wordt geplaatst. De firma Pereboom & Keyser bouwde dit orgel oorspronkelijk voor de Belgische plaats Deigné. De wit met gouden details beschilderde orgelkas bestaat uit een tweedelig middenveld van twee rondbogen met aan weerszijden lagere pijpvelden met rondbogen. Het geheel wordt verbonden door een halfrond timpaan met vierlob en verhulde bladmotieven in de zwikken. Het front wordt geleed door een kroonlijst en vijftal vergulde pilasters met Korinthische kapitelen op een sobere vijfdelige basis met spiegels waarvan het middendeel en de uiteinden risaleren. De horizontale geleding bestaat uit vergulde cordonlijsten. Op de kroonlijst is een vergulde guirlande met gestileerde rocailles aangebracht. De versiering bestaat verder uit Franse lelies,

Na plaatsing verzorgt P. Pereboom op een later, onbekend tijdstip nieuwe pijproosters en vervanging van het toetsbeleg van het onderklavier (celluloid). In de jaren 1981 en 1993 wordt de firma Vermeulen ingeschakeld voor achtereenvolgens schoonmaak en herstel- c.q. diverse restauratiewerken aan het orgel. Zo worden de orgelkas, de mechanieken en windlade gerestaureerd en wordt onder meer het pijpwerk hersteld. In 2001 restaureert de firma Flentrop de beschadigde frontpijpen.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Pereboom & Leijser (orgelbouwers)
De Orgelsite Kerk van de H.H. Dionysius en Odilia
Het Historische Orgel, in Nederland, Supplement, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 274 - 275
Kerkgebouwen in Limburg Dionysius en Odilia
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 354
Reliwiki Dionysius en Odilia
Wikipedia Vermeulen (bedrijf)
Wikipedia Sint Dionysius en Odiliakerk
Wikipedia Flentrop
Wikipedia Sweikhuizen
Wikipedia Joseph Franssen
Wikipedia Pereboom & Leijser

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

kruiskerken, orgels en Neoromaans

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.