Kortehemmen - Boerestreek 13 - Protestantse Kerk
Monumentnummer: 33982
Introductie
Hervormde kerk (PKN) met rondom kerkhof en een klokkenstoel. Laatgotische rechthoekige zaalkerk.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 17 februari 1970
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Kortehemmen is ontstaan in de middeleeuwen en is altijd een agrarische nederzetting gebleven met tal van verspreid liggende boerderijen.
Kerk
De rond 1300 gebouwde kerk is opgetrokken van grote kloostermoppen en in 1620 gewijzigd. Toen is het koor afgebroken en is het schip voorzien van een rechte muur waarin jaartalankers van dat jaar zijn aangebracht.. Ook de westgevel is later vernieuwd. Tegen de zijmuur bevindt zich een tot de gootlijst opgaande spitsboogstelling tussen lisenen. Aan de noord- en aan de zuidzijde is een segmentvormig getoogde, dichtgemetselde ingang opgenomen. In de zuidmuur is een steen opgenomen met opschrift en: 1620 (afgesleten); hierboven een engelenkopje.
Kerkhof
Rondom de kerk ligt een klein kerkhof waarover weinig bekend is. Vanouds liep er vanaf de Hooge weg (nu Himsterfinnen) een kerkepad naar het zuiden om bij de kerk te kunnen komen. Begin 19de eeuw had het kerkhof een omvang van bijna 2.100 m2. Het ziet er naar uit dat aan de zuidzijde het perceel wat kleiner is geworden, want vandaag de dag meet het oppervlak 1.735 m2. Er staat aan de oostzijde een houten baarhuisje, maar dat lijkt niet oorspronkelijk. Het staat op een bakstenen raamwerk en is opgetrokken uit rabbatdelen met een enkele rechtgesloten deur.
De meeste graven hier zijn bestemd voor mensen die deze al generaties lang in hun bezit hebben en daar ook nog steeds gebruik van maken. De enkele vrije graven zijn in principe bedoeld voor mensen die inwoner zijn (of zijn geweest) van het dorp Kortehemmen of die via de kerk betrokken zijn bij de dorpen Boornbergum of Kortehemmen.
Rijksmonument
In 1970 zijn de kerk, het kerkhof en de klokkenstoel aangewezen als rijksmonument. Al in de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel IX. De provincie Friesland uit 1930 waren met name de kerk en de klokkenstoel genoemd. Het kerkhof is met name situationeel beschermd omdat kerk en klokkenstoel op het kerkhof staan. Dat betekent dat de grafmonumenten niet beschermd zijn.
Huidige situatie
Het kerkhof is vandaag de dag bereikbaar vanaf de zuidzijde via een perceel dat altijd al in handen was van de kerkvoogdij. Over een droge sloot ligt een bakstenen dam met daarop een eenvoudig smeedijzeren hekwerk. Rondom het veel hoger liggende kerkhof loopt een onverhard pad dat aan de buitenzijde omzoomt worden met eiken. Rondom liggen weilanden. Het baarhuisje verkeert in goede staat en wordt gebruikt als berging.
Inmiddels hebben moderne grafmonumenten het beeld op het kerkhof overgenomen en zijn de hardstenen steles in de minderheid. De jongere grafmonumenten zijn over het algemeen laag en breed in tegenstelling tot de oudere. Van een typerende Friese grafkarakteristiek is geen sprake meer.
Klokkenstoel
In de klokkenstoel hangt een klok die in 1750 gegoten is door J. Borchardt te Groningen. In datzelfde jaar zou de klokkenstoel ook gebouwd zijn. De klokkenstoel is meerdere malen hersteld of vernieuwd.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Alde Fryske Tsjerken; Kerk - Kleastertsjerke - informatie
- Kerk en kerkhof in 1985, met nog een relatief leeg grafveld.
- Protestantse gemeente Boornbergum - Kortehemmen; Begraafplaatsen
- Reliwiki
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's Begrippenklokkenstoelen, luidklokken, orgels en preekstoelen
Specialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 11 mrt 2026 om 04:01.