Westeremden - Pastorieweg 16 - Voormalig rechthuis

(34515) monumentenregister Monumentnummer: 34515

Introductie

Voormalig rechthuis. Woning onder zadeldak met wolfeinden; ter weerszijden van de ingang telkens drie vensters.

Pastorieweg 16. Foto door Hardscarf, CC BY 3.0 , via Wikimedia Commons

Versterkingsopgave

De kennis op deze pagina is (deels) verzameld in het kader van de versterkingsopgave als gevolg van de aardbevingsproblematiek in de provincie Groningen. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) was de opdrachtgever voor deze versterkingsopgave in de periode 2016 t/m 2028.

Totaal omvat de versterkingsopgave ongeveer 360 rijksmonumenten. Deze rijksmonumenten zijn aan de hand van een norm constructief onderzocht op voldoende veiligheid voor de bewoners en gebruikers. De monumenten die constructief niet voldoen aan de norm zijn versterkt. Iedere versterkingsopgave is steeds zo veel mogelijk gecombineerd met een instandhouding-, verduurzamings- en/of herbestemmingsopgave.

Kennis en Informatie

(bron: Reitse de Vries Bouwhistorie, Cultuurhistorische Waardestelling Voormalig Rechthuis met Schuur, Pastorieweg 16 Westeremden, 2023)

Pastorieweg 16 in Westeremden is een voormalig rechthuis, vermoedelijk in 1607 gebouwd. Het dwarshuis met topgevels en voorgevel met centrale ingangspartij en aan weerszijden drie vensters is karakteristiek voor het type. Naast rechthuis waren dergelijke gebouwen op het platteland meestal ook in gebruik als herberg. Een naastgelegen schuur met koetshuis en stalling maakt vaak onderdeel uit van het complex. Uit de oorspronkelijke bouwtijd van het rechthuis zijn nog een binnenmuur en twee balken van de zolderbalklaag bewaard gebleven. De voorgevel van de schuur is mogelijk nog deels achttiende-eeuws. De constructie van de schuur met dekbalkgebinten is in oorsprong negentiende-eeuws. Ook in het oude rechthuis komt negentiende-eeuws metselwerk voor. De aanbouw aan de achterzijde van het rechthuis was waarschijnlijk een negentiende-eeuwse toevoeging, mogelijk uit 1866. Vanaf de negentiende eeuw of eerder was de schuur ook in gebruik als boerderij. Een kenmerkende structuur met hooivak, stallen en deel is nog herkenbaar. In de jaren ’50 of ’60 van de vorige eeuw zijn de gevels van de schuur (behoudens de voorgevel) vernieuwd. Vanaf 1982 is het rechthuis compleet herbouwd met gebruikmaking van de oude bakstenen. De topgevels met schoorstenen werden gereconstrueerd. Alle kozijnen, goten en ramen werden vernieuwd, maar wel naar de oorspronkelijke gevelindeling. De balklaag en de kap werden grotendeels vernieuwd en de indeling werd deels gewijzigd en van een nieuw interieur voorzien. Vanaf 1994 is de schuur gerestaureerd. De voorgevel werd grotendeels opnieuw opgemetseld en ramen en het dak werden vervangen. Op het noordelijke dakvlak liggen nog wel grote dakpannen met gotische wel. Behalve de bouwmassa, de gevelindeling en enkele oude balken is er nog maar weinig over van de primaire bouwfasen van het rechthuis en de schuur.

Monumentale waarde

De monumentale (kern)waarde van het rijksmonument is gelegen in de verschijningsvorm van de bouwmassa en gevelindeling van het voormalig rechthuis/ herberg met schuur. Enkele bouwsporen die verwijzen naar de ouderdom waaronder voorgevel van de schuur met deur, sluitsteen en rondboogvenster, de oude bakstenen en enkele balken in de bouwmassa van het voormalig rechthuis.

Advies omgevings­vergunning

Over dit monument is advies uitgebracht:

• Westeremden - Advies 1568435 (1 juli 2024)

Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.

Bronnen en verwijzingen

• RCE kennisdossier (PDF): Bestand:RCE kennisdossier 34515 Westeremden Pastorieweg 16 (gerechtsgebouw).pdf.pdf
• Stenvert e.a. (1998). Monumenten in Nederland. Groningen. Zwolle: Waanders Uitgevers.

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Aardbevingen - Werkproces versterken erfgoed

Hoort bij deze thema's

• Monumenten
• Aardbevingen in Groningen

Begrippen

rechthuizen, zadeldaken, wolfeinden en herbergen

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---