Mheer - Dorpsstraat 2 - St. Lambertuskerk

(34738) monumentenregister Monumentnummer: 34738

Introductie

Gelegen op de t-splising op het hoogste punt van het dorp op het plateau van Margraten grenst de kerk aan de oostzijde aan de slotgracht van het Kasteel van Mheer. Aan de noordzijde is het kerkhof gesitueerd. Het betreft een eenbeukige, bakstenen kruiskerk met driezijdig gesloten koor en toren met ingesnoerde naaldspits. De kerk is gebouwd op de plek van een gesloopt kerkgebouw uit 1774.

Afb. 1 Sint Lambertuskerk. Foto door F. Kabel 2020. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Orgel

Al vóór 1846 stond er een orgel in de kerk van Mheer. Lange tijd werd abusievelijk verondersteld dat het huidige orgel van de Belgische orgelbouwer Arnold Clerinx uit Sint-Truiden was (1816 - 1898).

Het betreft echter een mechanisch sleepladen-orgel met Hoofdwerk en Positief dat is gebouwd door Wilhelm Koulen uit Heinsberg. Hij bouwde het naar alle waarschijnlijkheid in de reeds bestaande orgelkas. Deze is ouder en wordt rond 1800 gedateerd. Bij de bouw van de nieuwe kerk in 1876 demonteerden Pereboom & Leyser (1850 - 1903) het orgel in datzelfde jaar om het in 1877 in de nieuwe kerk te herbouwen. In 1898 krijgen zij de opdracht voor diverse herstel- en wijzigingswerkzaamheden. Het orgel wordt daarbij op een ondervloer geplaatst, de oude balgen worden vervangen en er worden nieuwe handklavieren en registerknoppen geplaatst. Tevens wordt het pijpwerk hersteld. Ook in 1940 en 1964 krijgt Pereboom de opdracht voor herstel- en restauratiewerken aan het orgel. Voor de restauratie door Verschueren Orgelbouw in 1998 is de toestand van 1898 het uitgangspunt. Daarbij wordt ook de orgelkas hersteld en het snijwerk gecompleteerd. Daarnaast worden de windvoorziening en mechanieken hersteld evenals de windladen en worden de pijproosters vernieuwd. Ook krijgen de toetsen een beenbeleg, worden de houten frontpijpen vervangen door metalen, het overige pijpwerk schoongemaakt en hersteld en enkele pijpen vernieuwd. Ook worden het groot octaaf Montre 8' met bijbehorende pneumatiek verwijderd.

De orgelkas met hoofdwerk en onderpositief zijn van een voor Zuid-Nederland typerend model dat lange tijd in zwang was en waarbij de opbouw van het onderpositief contrasteert met het hoofdwerk. Het onderpositief is drieledig met hoge middentoren. Het hoofdwerk kent een vijfdelige opbouw met juist hoge en brede zijtorens, een lage middentoren en ongedeelde, vlakke tussenvelden. Ook de brede lijst tussenbeide waarin de torens doorlopen kenmerkt de zuidelijke stijl. De decoratie van de kas, o.a. transparante fraai gesneden vleugelstukken aan weerszijden van de hoektorens, in de torens golvende ranken in het bovenstuk en S-voluten met plantenornament die samenvloeien in een centraal hangend blad. Deze motieven herhalen zich in de toren en velden beneden. De gebruikte vormentaal en orgelhistorische sporen aan de kas ondersteunen de gedachte dat Koulen een reeds bestaande orgelkas heeft gebruikt voor het nieuwe orgel. Zo is een verbreding van de oorspronkelijke ingesnoerde kas te zien ten behoeve van de bestaande klaviatuur die in 1898 is aangebracht. De verbreding zou uit 1898 of uit 1853 kunnen dateren.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

• De Orgelsite Wilhelm Koulen
• De Orgelsite Th. Pereboom
• De Orgelsite Kerk van de Heilige Lambertus
• Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jahrhunderts e.v. Beschrijving en afbeeldingen van de ramen
• Het Historische Orgel, in Nederland, 1886 - 1894, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 176 - 178
• Kerkfotografie Nederland
• Kerkgebouwen in Limburg Lambertus
• Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 264
• Reliwiki Lambertus
• Wikipedia Pereboom & Leijser
• Wikipedia Sint Lambertuskerk
• Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)
• Wikipedia Arnold Clerinx

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Orgels in Nederland

Hoort bij deze thema's

• Monumenten
• Kerken
• Religieuze gebouwen
• Kerkenvisies

Begrippen

altaren, kruiskerken, orgels, neogotiek, Neoclassicisme, kerktorens, Rooms-Katholieke Kerk, gebrandschilderde glazen, grafmonumenten, schilderingen en tongewelven

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---