Noorbeek - Pley 8 - H. Brigidakerk

(34794) monumentenregister Monumentnummer: 34794

Introductie

De in mergelstenen opgetrokken driebeukige basiliek heeft een driezijdig gesloten koor en oudere toren. Gelegen aan de doorgaande weg naar Mheer ligt de Brigidakerk centraal in het dorp tegenover het dorpsplein, op een heuvel gestut door een mergelstenen keermuur. Aan de oostzijde bevindt zich de een kapel die aan dezelfde heilige is gewijd.

Afb. 1. H. Brigidakerk. 1903. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Orgel

Al in 1833 wordt gerept van een orgel in de Brigidakerk (G.M.I.Quaedvlieg – Orgeldocumentatie Limburg).

In 1839 werd door de pastoor een nieuw orgel gekocht dat tot de bouw van het huidige hoofdorgel in 1851 dienst deed. Het betreft een tweemanuaals mechanisch sleepladen-orgel met hoofdwerk en positief dat is gebouwd door Wilhelm Koulen uit Heinsberg. Nog tijdens de bouw werd de dispositie met drie stemmen uitgebreid. Hij bouwde het naar alle waarschijnlijkheid in in de reeds bestaande orgelkas. Deze stamt uit de 18de eeuw en werd gebouwd door Binvignat.

Het Koulenorgel bevindt zich op de zangtribune in de kerk.

De orgelkas met hoofdwerk en onderpositief zijn van een voor Zuid-Nederland typerend model dat lange tijd in zwang was en waarbij de opbouw van het onderpositief - een ingesnoerde onderkas - contrasteert met het hoofdwerk. Het onderpositief is drieledig met hoge middentoren. Het hoofdwerk kent een vijfdelige opbouw met juist hoge en brede zijtorens, een lage middentoren en ongedeelde, vlakke tussenvelden. Ook de brede lijst tussenbeide waarin de torens doorlopen kenmerkt deze zuidelijke stijl.

De decoratie van de kas bestaat uit bloemslingers en ranken met rozetten en S-voluten met een krul. Op de consoles is krullend bladwerk aangebracht. De velden hebben opengewerkte panelen versierd met C-voluten en slakkenhuizen. De vleugelstukken aan weerszijden zijn opgebouwd uit muziekinstrumenten die door een lint zijn verbonden. Hoog bovenop de zijtorens blazen engelen hun bazuin.

In 1914 tekenen orgelbouwers de Gebr. Franssen uit Maastricht voor schoonmaak en herstel van het orgel. Daarbij worden toetsbeleg en registerknoppen vervangen en wordt de toonhoogte door steminsnijdingen gewijzigd.

In 1971 vindt een restauratie door de firma Verschueren plaats. Daarbij worden enkele disposities gewijzigd, het pijpwerk hersteld en wordt het toetsbeleg van de handklavieren en de registerknoppen vervangen. Verschueren tekent ook voor schoonmaak- en herstelwerkzaamheden in het jaar 2000.

Bij een felle brand in het kerkgebouw in 2021 raakt het orgel zwaar beschadigd. Verschueren Orgelbouw maakt in 2022 de orgelkas schoon, restaureert de aangetaste onderdelen van het instrument en reconstrueert door de brand verloren gegane delen, waaronder de grotendeels gesmolten frontpijpen.

In 2001 plaatst Verschueren nog een koororgel in de kerk dat door hen in 1973 werd gebouwd. Het valt buiten de rijksbescherming.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

• De Orgelsite Kerk van de Heilige Brigida Hoofdorgel
• De Orgelsite Kerk van de Heilige Brigida Koororgel
• De Orgelsite Wilhelm Koulen
• De Orgelsite Gebroeders Franssen
• Het Historische Orgel, in Nederland, 1886 - 1894, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 128 - 129
• Kerkgebouwen in Limburg Brigida
• Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 276 - 277
• Reliwiki Brigida
• Wikipedia Joseph Binvignat
• Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)
• Wikipedia Sint Brigidakerk

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Orgels in Nederland

Hoort bij deze thema's

• Monumenten
• Kerken
• Religieuze gebouwen

Begrippen

basilieken, orgels, Romaans en Gotiek

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---