Elsloo - Op de Berg 9 - Sint-Augustinuskerk

(34875) monumentenregister Monumentnummer: 34875

Introductie

Rooms-katholieke parochiekerk. Driebeukige neoclassicistische pseudobasiliek met westtoren.

Afb. 1 Sint Augustinuskerk. Foto door Romaine, CC0, via Wikimedia Commons

Afb. 2 Orgel. Foto door P. van Galen, K. Roderburg, 2005. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Omschrijving

De Augustinuskerk ligt in het groen op hoogtepunt van de oude kern Elsloo met aan de zuidzijde het kerkhof. Het is een drieschepig, bakstenen gebouw met zadeldak en een rond gesloten koor en westtoren.

Al rond 1400 wordt melding gemaakt van een parochiekerk op deze plek. Vanaf 1459 is dat een nieuwbouw gewijd aan Onze Lieve Vrouw. Deze wordt in 1840 afgebroken om plaats te maken voor de bestaande Augustinus. Naar ontwerp van de Maastrichtse kerkenbouwer J.H.J. Dumoulin (1800-1857) verrezen in de jaren 1848-'49 is het een typische waterstaatskerk, uitgevoerd in neoclassicistische stijl. Een restauratie in de jaren 1948-'49 herstelt de opgelopen oorlogsschade.

De sobere bakstenen voorgevel met forse blindnissen gevatte, licht risalerende toren heeft mergelstenen versieringen op de hoeken en rondom de entreepartij. Binnen bevindt zich een ruim en licht interieur gedekt met gestucte kruisribgewelven. De inventaris omvat onder meer een romaans doopvont (ca, 1200), twee barokke zijaltaren (eerste helft 18de-eeuw) en een communiebank. Op de galerij bevindt zich het door Pereboom & Leyser (1850-1903) gebouwde hoofdorgel uit 1874. Op de loge boven de sacristie is nog een modern koororgel geplaatst. Verder staat links voor in de kerk het gewijzigde Verschueren-orgel, afkomstig van de O.L. Vrouw van de Wonderlijke Medaille in Beek, die is afgebroken.

Orgel

Al in 1814 zijn er vermeldingen van een orgel in deze kerk, blijkens het kerkarchief. Overlevering stelt dat zelfs het orgel uit de Sint Servaaskerk te Maastricht eind 18de eeuw hier domicilie vond. Het huidige orgel wordt in de jaren 1874-'76 door eerdergenoemde orgelbouwers vervaardigd en in de aanwezige kas op het orgelbalkon geplaatst. Eerst in 1874 het hoofdwerk, daarna volgden in 1875 het positief en in 1876 vervolgens het pedaal.

Het vijfdelige ongeschilderde orgelfront heeft drie ronde torens van elk vijf pijpen met daartussen brede, ongedeelde velden. De ingesnoerde onderkas is opengewerkt zodat de pijpen van het positief beter hoorbaar zijn. Waar de orgelopbouw en -uitmonstering teruggaat op het18de-eeuwse zogenaamd Luikse type, kent de openwerking geen gelijke. Wel traditioneel is de insnoering van de onderkas. De kas is relatief sober van decoratie: de pijpvoeten zonder blinderingen, aan de uiteinden zijn draperieën met daarboven gestileerde ranken aangebracht. Ook de torens zijn versierd met analoge plantmotieven. De consoles die de drie torens dragen zijn van krullend bladwerk voorzien en in de vleugelstukken diverse muziekinstrumenten.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

• Het Historische Orgel, in Nederland, Supplement, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 142 - 144
• Kerkgebouwen in Limburg: Augustinus
• Monumenten in Nederland Sabine Broekhoven, Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert, Jos Venner: Monumenten in Nederland. Limburg - Elsloo (2003), p. 108
• Orgelsite: Elsloo, Kerk van de Heilige Augustinus, Hoofdorgel
• Orgelsite: Pereboom & Leijser
• Reliwiki
• Wikipedia: Jean Dumoulin
• Wikipedia: Pereboom & Leijser
• Wikipedia: Sint-Augustinuskerk (Elsloo)
• Wikipedia: Verschueren (orgelbouwers)

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Rijksmonumenten - Kerken
• Orgels in Nederland

Hoort bij deze thema's

• Kerken
• Religieuze gebouwen
• Klinkend erfgoed

Beschermd stads- en dorpsgezicht

• Elsloo

Begrippen

Waterstaatsstijl, Neoclassicisme, risalieten en orgels

Specialist(en)

• Wim Diepenhorst

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---