Tegelen - Kerkstraat 1 - Sint Martinuskerk

(34982) monumentenregister Monumentnummer: 34982

Introductie

De Martinuskerk is een neogotische kruisbasiliek met vijfzijdig gesloten koor en een laat-gotische 68 m hoge toren van vier geledingen met ingesnoerde spits. Het kerkgebouw is in 1899-1900 gebouwd naar ontwerp van Caspar Franssen. Daarbij bleef de genoemde vijftiende eeuwse westtoren behouden. Deze was in 1944-'45 zwaar gehavend en werd in1956 gerestaureerd en met een geleding verhoogd.

Kerk

Tot de inventaris behoren o.a.: fragmenten van een romaans doopvont, van omstreeks 1200. Koperen doopvont ca. 1800. Wijwatervat, XVII. Twee koorbanken, XIXa. Houten beelden: Grote Madonna, ca. 1500, door engelen omgeven, oorspronkelijk een Marianum H. Catharina en H. Cecilia; XVI A; kruisbeeld, XVII. Houten beeld van de H. Lucia (XVa), koperen kandelaars: twee kleine geprofileerde (XVI) en vijf paar gegoten drievoets (XVIII B) en houten kandelaars. Op het kerkhof stenen grafkruisen van 1624 en 16... In dakruiter klok van een anonieme gieter, 1900, diam. 42 cm. In de kerk een sacristiebel uit 1900.

In het interieur is onder meer van belang: het schip afgedekt met kruisribgewelven, voorzien van ribben en kraagstenen. De absis heeft een vijfhoekig kalot, eveneens met ribben. De paneeldeuren van de altaren bevatten rijk houtsnijwerk. In de achterwand van de kapel zijn de authentieke houten communiebanken herplaatst: rijk houtsnijwerk met diverse Bijbelse voorstellingen. Oxaal met houten balustrade met rijk houtsnijwerk met o.a. twee musicerende engelen. Op het oxaal een kerkorgel uit 1908 vervaardigd door de firma Stahlhut uit Aken.

Orgel

In 1798 krijgt de kerk het uit 1740 daterende orgel dat afkomstig is uit de Münsterabdij te Roermond. Bij de door vuurwerk ontstane brand in de kerk in 1898 gaat dit orgel verloren. In 1905 plaatst orgelbouwer Th. Nöhren uit Roermond een nieuw tweemanuaals ORGEL. Dit wordt in 1926 door de Gebr. Vermeulen uit Weert naar achteren verplaatst bij de uitbreiding van het oksaal. Zij tekenen ook voor de wijziging van het orgel in 1955. Daarbij is het orgel in de bestaande kas herbouwd en is (een deel van de windladen en het pijpwerk hergebruikt. De speeltafel, tractuur en de windladen van het pedaal werden vernieuwd, zwelwerk werd geplaatst en de dispositie werd gewijzigd. In 1991 werd het orgel door Vermeulen schoongemaakt, is de dispositie nogmaals gewijzigd, de membranen vervangen en een tremulant toegevoegd.

De orgelkas kent een fraai, relatief sober neogotisch front van drie velden dat oorspronkelijk werd ontworpen rond een nis met venster in de voorgevel van het kerkgebouw. Bij de herbouw in 1955 is de ruimte om het middenveld dichtgemaakt en vervolgens afgesloten met een raster ten behoeve van de gewijzigde inwendige opbouw van het orgel. Aan weerszijden van het middenveld bevinden zich twee lage, smallere velden die ten opzichte van de onderkas risaleren. Daaronder zijn geschilderde spreukbanden aangebracht. De twee zijvelden zijn in het midden verbonden door een gesneden spitsboog een Mariabeeld op de punt. De velden hebben een bekroning van een ojiefboog met hogels die als kruisbloem uitvloeit in een spitse punt. De schouderbogen zijn in de zijvelden gevuld met een boogfries en in het midden een vierpas. Ze worden besloten door een tootlijst met pinakels.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite P.J. Vermeulen & Zonen (orgelbouwers)
De Orgelsite Kerk van de Heilige Martinus
Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jahrhunderts e.v. Beschrijving en afbeeldingen van de ramen
Kerkfotografie Nederland
Kerkgebouwen in Limburg Martinus
Reliwiki Martinus
Wikipedia Sint Martinuskerk

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

altaren, kruisbasilieken, neogotiek, orgels, kerktorens, Rooms-Katholieke Kerk, gebrandschilderde glazen, kruiswegstaties, heiligenbeelden, doopvonten en luidklokken

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.