Burgum - Nieuwstad 5 - Kruiskerk

(35634) monumentenregister Monumentnummer: 35634

Introductie

Het als parochiekerk gestichte kerkgebouw is in de dertiende eeuw onder de reguliere kanunniken uitgebreid tot een in steen overwelfde driebeukige pseudobasilicale kruiskerk met koor, waarin duidelijke kenmerken van de romanogotiek zichtbaar zijn. Van het oudste kerkje bleef de toren van tufsteen behouden, die later in baksteen is verhoogd, evenals een gedeelte van de westmuren. De zijbeuken zijn na de Reformatie verwijderd, maar vooral om statische redenen bij de restauratie omstreeks 1958 herbouwd. De kerk bezit een gesneden preekstoel met achterschot en klankbord, en tot twee herenbanken verwerkte onderdelen van 10 familiebanken. Orgel met hoofdwerk en rugpositief, in 1788 gemaakt door Lambertus van Dam. Fragmenten van laatmiddeleeuwse gewelfschilderingen. Klokkenstoel met klok van J. Balthasar, 1662, diameter 119,5 cm.

Afb. 1. Foto door Drewes, maart 2010. CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Interieur naar het oosten. Foto: Reliwiki / Michiel van 't Einde, 2013

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 29 augustus 1972

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1100	1200	globaal	oudste delen, onderbouw toren
vervaardiging	1200	1300	globaal	kerkgebouw
wijziging	1600	1700	globaal	sloop zijbeuken
restauratie	1952	1957	exact	herbouw zijbeuken

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
pseudobasilieken	driebeukige pseudobasiliek met uitspringend dwarsschip

Bouwstijlen

bouwstijl	zuiverheid	toelichting
Romaans	stijlzuiver	oudste delen, onderbouw toren
Romano-Gotiek	invloeden

Aanleiding voor de bescherming

Het pand is ingeschreven in het rijksmonumentenregister in de eerste tranche na de inwerkingtreding van de Monumentenwet 1961.

Advies omgevings­vergunning

Over dit monument is advies uitgebracht:

• Burgum - Advies 158273 (27 oktober 2020)

Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.

Bronnen en verwijzingen

• Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit rijksmonument
• Reliwiki
• Wikimedia
• Wikipedia

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

• Monumenten
• Kerken
• Kerkenvisies
• Religieuze gebouwen
• Begraafplaatsen en grafmonumenten

Begrippen

kerktorens, tufsteen, koepelgewelven, schilderingen, preekstoelen, orgels, luidklokken en herenbanken

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---