Beek - Kerkberg bij 52
Monumentnummer: 35815
Introductie
De kern van de R.K. begraafplaats op de Geest vanwege het calvariekruis, het priestergraf en diverse met wapens gedekte zerken en monumenten van oude in Beek woonachtige families.
Historie
In 1602 ging de oude kerk van Beek over op de protestanten, maar vanaf 1795 kregen de katholieken toestemming om de kerk dagelijks voor de middag te gebruiken. De kerk bleef in bezit van de protestanten en deze hadden ook de plicht de kerk te onderhouden. In 1824 werd de kerk echter wegens bouwvalligheid gesloten. De protestanten trokken naar de kerk in Ubbergen, maar de katholieken bouwden een noodkerk op het kerkhof in de vorm van een houten loods. De loods bleef tot 1826 in gebruik. Daarna werd tot 1828 gebruik gemaakt van de huiskapel op het huis Ubbergen.
In 1826 werd begonnen met de bouw van een Waterstaatskerk op het terrein tegenover de oude kerk. De kerk werd in december 1833 gewijd en zou in 1891 grondig worden verbouwd. In 1842 werd nabij de toren van de kerk pastoor J. Sieben, de bouwpastoor, bijgezet in een in opdracht van hem vervaardigde grafkelder.
Begraven deden de katholieken waarschijnlijk op het algemene kerkhof rond de oude kerk, waar zij ook een tijd lang kerkten. In 1874 werd een eigen katholieke begraafplaats in gebruik genomen op een hooggelegen terrein, op de Geest, ten westen van de kerk. Waarschijnlijk was dit ingegeven door het feit dat het kerkhof bij de oude kerk vol was en de Begrafeniswet van 1869 voorschreef dat een begraafplaats niet in de bebouwde kom mocht liggen. In november 1874 werd de bisschop gevraagd toestemming te verlenen om de stoffelijke resten van Sieben met de zerk over te brengen van de grafkelder bij de kerk naar een in aanbouw zijnd graf op de nieuwe begraafplaats. Op de zerk de tekst: “Jacobus Sieben geb. te Calcer 1759 Eerste pastoor na de hervorming te Beek, 1795 heeft huis en kerk gebouwd 1825 overl 1842”. En tevens de namen van drie van zijn opvolgers.
Rond het kruis werden een aantal geestelijken en notabelen begraven, waaronder oud missionaris R.A. van Baer, met een marmeren kelk op zijn grafmonument en zijn tweelingzusters Maria Anna Louisa en Henriette Theresia M., overleden in respectievelijk 1908 en 1928. De verschillende grafmonumenten zijn voorzien van familiewapens en versieringen. Er zijn ook grafkelders te vinden voor de families Van Voorst tot Voorst, Hackfort tot ter Horst en Dommer van Polderveldt. Veel families bezaten buitenplaatsen in de omgeving.
Rijksmonument
In 1980 werd het oudste deel van de begraafplaats met het kerkhofkruis en de oudste grafmonumenten en het priestergraf aangewezen als rijksmonument. De grafmonumenten zijn een getuigenis van de katholieke identiteit van het dorp. Recent is de exacte contour van het rijksmonument vastgelegd. De overige delen van de begraafplaats behoren niet tot het rijksmonument.
Huidige situatie
De begraafplaats is na 1874 meerdere malen uitgebreid, waarbij het oudste deel met de priestergraven en die van de notabelen goed bewaard is gebleven. In de laatste jaren is de begraafplaats onder meer voorzien van een nieuwe toegang en een nabijgelegen gebouw is ingericht als kapel met ervoor een overdekte absouteplaats. In de vloer van de kapel zijn geruimde grafstenen aangebracht.
In 2020 werd de Bartholomeuskerk verkocht, waarna in 2021 de Willibrordusklok uit de toren van de kerk is overgeplaatst naar de begraafplaats. Daar werd de klok in een klokkenstoel geplaatst tegenover de historische kern van de begraafplaats. De Willibrordusklok bevat de namen van de 32 katholieke inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog door oorlogsgeweld om het leven kwamen. In het Latijn staat op de klok de tekst: ‘Ik heet Willibrordus en luid ter nagedachtenis aan de zonen der parochie die in de jaren van druk en oorlog 1940-1945 door het offer van hun leven voor ons vrede en vrijheid verkregen.’
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Advies omgevingsvergunning
Over dit monument is advies uitgebracht:
- Beek - Advies 1581135 (6 augustus 2024)
Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.
Bronnen en verwijzingen
- Bartholomeuskerk in het monumentenregister. Monumentnummer 35784
- Schulte, A.G.; Het Rijk van Nijmegen. Oostelijk gedeelte en de Duffelt (1983)
- Sint Bartholomeuskerk op Reliwiki
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 16 sep 2025 om 02:00.