Utrecht - Achter de Dom 14

(35977) monumentenregister Monumentnummer: 35977

Introductie

In oorsprong twee middeleeuwse claustrale huizen van Oudmunster, achter één dwars18de-eeuws voorhuis met hardstenen gevel. Brede gevel van zes traveeën, kroonlijst met metopen en licht getoogde vensters met Lodewijk XV sierelement. Rechter deur accent met geblokte pilasters en forsere toog. Kap evenwijdig aan de straat.

Afb. 1 De voorgevel van het huis. Foto door Ben Bender, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 20 juni 1967

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1389	1389	exact	hout kapspanten achterhuis
vervaardiging	1390	1391	exact	1390 of 1391: bouw achterhuis
vervaardiging	1766	1766	exact	voorgevel

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
woonhuizen

Bouwstijlen

bouwstijl	zuiverheid	toelichting
Hoge Barok		Lodewijk XV/rococo (voorgevel)

Aanleiding voor de bescherming

Het pand is ingeschreven in het register van rijksmonumenten in de eerste tranche na de invoering van de Monumentenwet 1961.

Geschiedenis

Uit archiefbronnen blijkt dat er reeds rond 1350 een huis op deze plek stond. In 1383 erfde Evert Foeck dit huis. Foeck was toen deken van het kapittel van Oudmunster en tevens een belangrijke rechtsgeleerde in zowel wereldlijk als kerkelijk recht. Het is aannemelijk dat hij de opdrachtgever is voor de (ver)bouw van het (achter)huis. Dit was toen nog geen achterhuis, maar een vrij liggend huis op een groot perceel. Na de Reformatie werden de immuniteiten opgeheven en kwam het bezit gaandeweg in andere handen. Zo werd Dionisius Pauw, voormalige schepen van Batavia, een nieuwe eigenaar. Hij bezat twee huizen naast elkaar en voegde die in 1766 samen door daarvoor een ondiep dwars voorhuis met een hardstenen gevel te plaatsen. Het oorspronkelijke claustrale huis werd daardoor een achterhuis. Later heeft het pand nog vele andere functies vervuld waaronder postkantoor, museum Speeldoos tot Pierement en architectuurcentrum Aorta. Even zo vaak is het huis verbouwd.

Dendrochronologisch onderzoek

In 2024 is dendrochronologisch onderzoek gedaan naar de vier eikenhouten kapspanten van het achterhuis. De analyse in het laboratorium maakte duidelijk dat het hout afkomstig is uit het westen van Duitsland en uit de buurt van Zwolle. Het is niet via de Oude Rijn, maar via de toenmalige Zuiderzee en de Vecht naar Utrecht vervoerd. De eiken zijn in 1389 omgehakt en dat betekent dat het huis in 1390 of 1391 moet zijn gebouwd.

Onderstaand onderzoek kan worden opgevraagd/ingezien bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Gebruik hiervoor het reactieformulier onder aan de pagina.

• Paul Borghaerts, Dendrochronologisch onderzoek: ACHTER DE DOM 14E , 3512 JP UTRECHT, Onderzoeksnummer: FR506. Borghaerts Houtdatering 2-1-2024.

Bronnen en verwijzingen

• Arjen den Boer, Achter de Dom 14, Hackers en designers waar draaiorgels stonden. Duic 17- 8- 2017.
• Daan Schaars, Gabri van Tussenbroek, Het huis van Evert Foeck in Tijdschrift Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, augustus 2024 p. 20-21.
• Utrechts Documentatie Systeem, Achter de Dom 14

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

• Monumenten

Begrippen

metopen, claustraal huizen, traveeën en togen (gewelf)

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---