Utrecht - Agnietenstraat 5 - Fundatie van Renswoude
Monumentnummer: 36002
Introductie
In het internaat van de Fundatie van Renswoude kregen ‘élèves’ hoger onderwijs in technische vakken. Pupillen wonen er niet meer, maar in de collegezaal vinden nog jaarlijks vergaderingen van regenten plaats en in de Regentenzaal wordt in de 18de-eeuwse ambiance gedineerd.
Auteur: Jacqueline von Santen
Deze tekst is afkomstig van de niet meer bestaande website Monumentale Interieurs (monumentaleinterieurs.nl) en dateert uit circa 2019. Het platform Monumentale Interieurs was onderdeel van het Programma Interieurs (2015-2019) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Heeft u aanvullingen of verbeteringen? U kunt op deze kennisbank reageren via het reactieformulier.
Opleiding uit legaat
In 1754 overlijdt Maria Duyst van Voorhout, Vrijvrouwe van Renswoude, op 92-jarige leeftijd. Zij is de laatste telg van de vermogende familie Duyst. Haar enig kind uit het huwelijk met F.A. baron van Reede is al jong gestorven. Het grootste deel van haar enorme vermogen laat zij na aan 2 weeshuizen en een tehuis voor arme kinderen. Het is haar wens om ‘schrandere’ jongens een hogere opleiding te geven in kunstzinnige en technische vakken. Het kapitaal wordt ondergebracht in een fundatie die opleidingsinternaten start in Utrecht, Delft en Den Haag.
De Utrechtse regenten geven opdracht tot de bouw van een prestigieus huis naast het Agnietenklooster. Daar komen de leerlingen te wonen – naar de mode van die tijd in het Frans ‘élèves’ genoemd – samen met een Binnenvader en Binnenmoeder. Zij krijgen er onderwijs in vakken als waterbouw, wiskunde en landmeetkunde.
Strenge voorgevel
De Utrechtse steenhouwer Joan Verkerk ontwerpt het voorname gebouw met strenge, hardstenen voorgevel en modieus vormgegeven interieur, uitgevoerd in de zwierige rococostijl uit het midden van de 18de eeuw. Door de eeuwen heen is het gebouw nauwelijks veranderd. Het vertelt ons het verhaal van de Fundatie van Renswoude. De centrale gang is gedecoreerd met stucwerk waarin attributen zijn verwerkt die bij de studievakken horen.
Regentenportretten
In de kamer linksvoor, het vroegere wiskundelokaal, hangen regentenportretten, die leerlingen hebben geschilderd als examenstukken. Ook hangen er portretstudies die ze van elkaar maakten. Op het schoorsteenstuk, een meesterproef, zijn de leerlingen in hun blauwe uniform te zien.
Collegezaal
Aan het einde van de gang ligt de collegezaal, die in 1937 is heringericht. Hier prijken 2 grote 17de-eeuwse groepsportretten van de regenten van het voormalige Stadsambacht kinderhuis, dat naast de Fundatie ligt. Waarschijnlijk hangen de schilderijen hier sinds 1830. Het trappenhuis leidt onder meer naar een 18de-eeuwse keuken met inventaris, in het souterrain.
Uitbundige rococostijl
Terug in de centrale hal voert een eikenhouten trap met fraai gesneden balusters naar de bel-etage met de regentenzaal. Het is een van de belangrijkste en best bewaard gebleven rococo-interieurs in Nederland. Overal – op de wanden, de spiegels, de schouwpartij, de kooflijst en het plafond – zien we de karakteristieke asymmetrische schelpmotieven: rocailles. Boven de schouw een geschilderd schoorsteenstuk met het portret van Maria Duyst van Voorhout.
Chinees porselein
In de ingebouwde wandkasten zijn 2 18de-eeuwse tafelserviezen van Chinees porselein uitgestald. Ook het meubilair is grotendeels in de uitbundige rococostijl. Boven een commode, in een vergulde lijst bekroond met apparatuur uit de onderwezen vakken, prijken de wapens van de heren regenten. Verder is er allerlei achttiende-eeuwse gerei te zien, waaronder tafelzilver, lesboeken, pijpen van de regenten en doosjes met fiches die de heren aan de speeltafels gebruikten.
In originele staat
Het ensemble van architectuur, afwerking en inventaris uit de 18de eeuw is grotendeels in originele staat bewaard gebleven. Gaandeweg is de inboedel verrijkt met bijzondere objecten, waaronder meesterproeven van leerlingen. Sinds 1922 wonen er geen pupillen meer, maar in de geest van Maria van Duyst verstrekt de Fundatie nu beurzen aan talentvolle studenten.
Jaarlijks vindt in de collegezaal de ‘vergadering van regenten’ plaats, waarna het gezelschap in de regentenzaal dineert met het 18de-eeuwse servies. Om het onderhoud en de exploitatie van het monument te bekostigen, verhuurt een stichting de binnenruimtes voor bijzondere gelegenheden. Zo blijft het fonds van de Fundatie geheel bestemd voor de doelstelling van de Vrijvrouwe.
Bronnen en verwijzingen
- Bibliotheek RCE Burkom, F. van, K. Gaillard, E. Koldeweij e.a. (Red.) (2001). Leven in toen. Vier eeuwen Nederlands interieur in beeld (pp. 116-117). Amsterdam-Zwolle: Stichting Manifestatie Historisch Interieur
- Bibliotheek RCE Vries, J. de (2004). De Utrechtse Fundatie van Renswoude. Het gebouw, de inrichting en de inventaris. Utrecht: Matrijs
Zie ook
Artikelen- Rijksmonumenten
- Rijksmonumenten - Interieurensembles
- Rijksmonumenten - Canonvenster 44 - De gastarbeiders (pagina bestaat niet)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 19 apr 2025 om 03:07.