Vaals - Van Clermontplein 1 - (voormalige) Lutherse kerk

(36608) monumentenregister Monumentnummer: 36608

Introductie

De voormalige Lutherse Kerk staat in het centrum van Vaals op de hoek van een prachtig plein. Het is een bakstenen, achthoekige centraalbouw met een tentdak met vier dakkapellen en vensterlijsten en hoekrustica in Naamse steen. Sinds 1968 functioneert het kerkgebouw als cultureel centrum.

Orgel

Al in 1759 krijgt Hilgers de opdracht tot het maken van een orgel voor de Lutherse kerk. Met de bouw, die pas in 1775 klaar is, begint hij in 1762. Het is een bijzonder orgel, een wat vreemde eend in de bijt van het Limburgse bestand. Van het oorspronkelijk beoogde orgel is enkel het hoofdwerk gerealiseerd, wat een verklaring kan zijn voor de vorm van het instrument. Daarin verwijst dit eenmanuaals mechanisch sleepladenorgel nog het meest naar het kabinetorgel. Het functioneert hier, zo bijna verkropt geplaatst tegen de korte zijde van het octagonale kerkschip, als kast of kabinet in een interieur.

Ook in uitmonstering en decoratie is de fraaie en elegante orgelkas niet licht te kenschetsen als in de Duitse of juist Luikse traditie. Aan de driedelige hoofdvorm van boven- en middendeel gedragen door een boogvormige sokkel - kenmerkend voor huisorgels - zijn zijvelden toegevoegd. Afwijkend van het voornoemde orgeltype heeft het front een licht welvende vorm: convex in het middenveld en de beide zijvelden aan weerszijden met concave tussenvelden. De stijlen tussen de velden wuiven onopvallend met deze beweging mee, waardoor de pijpen één geheel lijken te vormen. De boven het middenveld ingesnoerde kroonlijst met vergulde banden gaat in het midden vrijwel naadloos over in een vergulde cartouche omvat in schuimwerk. De bekroning tenslotte vormt een vergulde zonneschijf met geschilderde beeltenis van Christus. De versiering van de blauw-grijs geschilderde kas bestaat verder uit omlijste velden, rozetten, prachtige consoles onder de torens, schelpvormige voluten, rocailles, filigrain hekwerk en rijk versierde vleugelstukken, die alle eveneens deels met verguldsel zijn aangezet. Eenvoudige lambrequins vormen het blindeerwerk van de pijpen.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Voormalige Lutherse kerk
De Orgelsite Johann Baptist Hilgers
Het Historische Orgel, in Nederland, 1726 - 1769, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 342 - 343
Kerkgebouwen in Limburg Evangelisch Lutherse Kerk (Voormalige)
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et al, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 370
Orgelnieuws Het orgelmakersgeslacht Müller te Reifferscheid
Reliwiki Evangelisch-Lutherse Kerk
Wikipedia Luikse School
Wikipedia Lutherse kerk

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Monumenten

Begrippen

orgels, Classicisme en Barok

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.