IJmuiden - Vuurtorenstraat 16 - Hoge Licht van IJmuiden
Monumentnummer: 37121
Introductie
Het hoge licht van IJmuiden is een ronde, conische gietijzeren vuurtoren. De roodbruin geschilderde schacht heeft een zwarte gietijzeren omloop met balustrade, die rust op gietijzeren consoles. De kuip is wit. Het witte lichthuis heeft een rode koepel met walmbol en is voorzien van een tweede omloop.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 12 februari 1981
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Geschiedenis en omschrijving
Met het oog op een verbetering van de scheepvaartroute naar Amsterdam werd in 1862 besloten tot de aanleg van het Noordzeekanaal. Op 1 november 1876 werd het officieel in gebruik genomen. Al snel bleek dat de verlichting van de monding van het Noordzeekanaal niet voldoende was om de scheepvaart veilig te geleiden. Daarom ontwierp Quirinus Harder, bouwkundige bij het Loodswezen, in 1877 twee hoge gietijzeren vuurtorens die een lichtenlijn moesten vormen voor het invaren van het kanaal. Het ontwerp omvatte twee vrijwel identiek torens, met dat verschil dat het lage licht (de buitentoren) 7,4 meter lager was dan het hoge licht (de binnentoren).
De opdracht voor de bouw werd op 30 augustus 1877 aanbesteed aan IJzer-, Koper- en Metaalgieterij De Nijverheid van D.A. Schretlen te Leiden. Deze firma had weliswaar nog geen ervaring in de vuurtorenbouw, maar alle andere gieterijen waren druk bezig met andere vuurtorens. En Schretlen wilde ook graag een positie in deze markt verwerven. Op 19 februari 1879 werden de vaste lichten van de torens voor het eerst ontstoken.
Het ontwerp van de vuurtorens was niet louter op technische eisen gebaseerd. Harder heeft er ook architectonisch verantwoorde bouwwerken van willen maken. Hij ontwierp een monumentale zuil met rondingen aan de bovenkant van het voetstuk. Bovendien zijn de onderste geledingen ontworpen alsof deze uit grote blokken steen zijn opgebouwd, in plaats van gietijzer, daarmee refererend aan klassieke stenen zuilen. De gietijzeren segmenten vlak boven het voetstuk hebben opgelegde voegen.
De binnentoren heeft tien gietijzeren vloeren die met elkaar zijn verbonden door fraai gedecoreerde gietijzeren trappen. Acht vloeren worden ondersteund door een ronde gietijzeren binnenschacht. Bij de bovenste twee vloeren ontbreekt deze binnenschacht. Deze vloeren hebben in het midden een cirkelvormig gat met daaromheen een balustrade. Dit biedt een doorkijkje naar de lagergelegen verdieping.
De torenschacht is in de loop van de jaren nauwelijks veranderd. Alle ramen en de voordeur met de daarboven geplaatste gedenkplaat die herinnert aan de oprichting in 1878 zijn nog origineel. Ook de oorspronkelijke gedenkplaatjes aan weerszijden van de voordeur, die verwijzen naar de ontwerper Q. Harder en de aannemer D.A. Schretlen, zijn er nog. De gedenkplaatjes waren oorspronkelijk groen met een wit opschrift. Inmiddels zijn de plaatjes wit met een zwart opschrift. De beide omlopen zijn ook nog grotendeels in originele staat.
De kop van de vuurtoren is in de loop van de tijd aangepast. In 1908 werd een nieuwe lantaarn geplaatst en kregen beide omlopen aan de achterkant een uitbouw. In 1987 is de lantaarn opnieuw vervangen en is de uitbouw verwijderd, zodat beide omlopen nu weer het originele uiterlijk hebben. Op en aan de omlopen zijn nu antennes bevestigd.
Op de eerste omloop zijn in de jaren zestig vier schijnwerpers geplaatst om een versterkte sector langs de lichtenlijn te creëren.
Optiek
In 1908-1909 werd de oorspronkelijke vaste optiek van de eerste grootte vervangen door een dubbeloptiek van de derde grootte (300 mm), geleverd door Barbier, Bénard et Turenne uit Parijs.
In 1907 was op de Brandaris en op het hoge licht van Westkapelle eenzelfde dubbeloptiek geplaatst. In Westkapelle is deze inmiddels vervangen door een enkelvoudige draaiende optiek. Het hoge licht van IJmuiden en de Brandaris zijn nu de enige vuurtorens in Nederland waarop deze bijzondere dubbeloptiek nog in bedrijf is.
Vanaf de jaren zeventig hebben lampenwisselaars met kwikjodidelampen gediend als lichtbron. In februari 2025 werden deze vervangen door ledarmaturen van ITO Navaids.
Monumentale terp
Het hoge licht is op de natuurlijke duinbodem gebouwd. Omstreeks 1910 is het duingebied eromheen afgegraven en geëgaliseerd, waardoor de toren nu op een heuveltje staat, midden tussen de pakhuizen. Het heuveltje is met klei afgewerkt om verstuiving en erosie te voorkomen.
Deze ‘terp’ heeft de status van gemeentelijk monument, geregistreerd als ‘Vuurtorenweg 16’.
Samenhang met andere objecten
Aan de Middenhavenstraat, vlak bij het hoge licht, staat nu nog een rijtje voormalige lichtwachterswoningen. Deze zijn in 1916 gebouwd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden ze zwaar beschadigd. Na de oorlog zijn ze weer grotendeels hersteld. Maar het oorspronkelijke woningblok is in twee stukken uiteengevallen, omdat een van de tussenwoningen door het bombardement was weggevaagd. Deze woningen worden anno 2026 particulier bewoond.
Het hoge licht vormt nog steeds een functionele eenheid met het lage licht op het seinpostduin. De vier havenlichten op de oude en de nieuwe havenhoofden, gebouwd in 1966, behoren eveneens tot het ensemble.
Het lage licht vormt op zijn beurt een eenheid met de naast gelegen voormalige dienstwoningen van het Loodswezen. Naast het lage licht staat het uitkijklokaal van de voormalige seinpoststelling. Deze is anno 2026 in gebruik als éénkamerhotel.
Monumentale waarde
Het hoge licht van IJmuiden is één van de acht ronde gietijzeren vuurtorens in Nederland. Maar het hoge licht en het lage licht van IJmuiden zijn de enige twee met een voetstuk als een klassieke zuil. Dat maakt deze torens uniek in hun verschijningsvorm. De monumentale waarde van het hoge licht wordt versterkt door de aanwezigheid van de bijzondere dubbeloptiek.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE Meer afbeeldingen van dit rijksmonument
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Ronald Rommes, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Noord-Holland – IJmuiden (gemeente Velsen) (2006), p. 400
- Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘Het hoge licht van IJmuiden’.
- Peter Kouwenhoven (2018). De vuurtorens van IJmuiden. Uitgave Historische Kring Velsen.
- Peter Kouwenhoven (2019). De vuurtorens van IJmuiden. De Vuurboet 28(1)4-11
- Peter Kouwenhoven (2026). De bouwers van onze gietijzeren vuurtorens. Deel 4: D.A. Schretlen & Co. De Vuurboet 35(1)10-13
- Wikipedia Hoge vuurtoren van IJmuiden
Zie ook
Monumenten- Rijksmonumenten
- Rijksmonumenten - Ontwerpers - Quirinus Harder (1801 – 1880)
- Rijksmonumenten - Uitvoerders - IJzergieterij D.A. Schretlen & Co
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 18 mrt 2026 om 10:05.