IJmuiden - Seinpostweg 34 - Lage Licht van IJmuiden
Monumentnummer: 37122
Introductie
Het lage licht van IJmuiden is een ronde, conische gietijzeren vuurtoren met een hoogte van 17,50 meter. De roodbruin geschilderde toren telt vijf verdiepingen en heeft een zwarte omloop met balustrade. Het witte lichthuis heeft een oranje koepel met walmbol met daarop een windwijzer. Oorspronkelijk was de toren 30 m hoog en had negen verdiepingen. Om nautische redenen moest de toren in 1909 worden verlaagd. Het bovenste deel werd verwijderd en naar Vlieland vervoerd, om daar als vuurtoren te dienen.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 12 februari 1981
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Geschiedenis
Met het oog op een verbetering van de scheepvaartroute naar Amsterdam werd in 1862 besloten tot de aanleg van het Noordzeekanaal. Op 1 november 1876 werd het officieel in gebruik genomen. Al snel bleek dat de verlichting van de monding van het Noordzeekanaal niet voldoende was om de scheepvaart veilig te geleiden. Daarom ontwierp Quirinus Harder, bouwkundige bij het Loodswezen, in 1877 twee hoge gietijzeren vuurtorens die een nieuwe lichtenlijn moesten vormen voor het invaren van het kanaal. Het ontwerp omvatte twee vrijwel identieke torens, met dat verschil dat het lage licht (de buitentoren) 7,4 meter lager was dan het hoge licht (de binnentoren).
De opdracht voor de bouw werd op 30 augustus 1877 aanbesteed aan IJzer-, Koper- en Metaalgieterij De Nijverheid van D.A. Schretlen te Leiden. Deze firma had weliswaar nog geen ervaring in de vuurtorenbouw, maar alle andere gieterijen waren druk bezig met andere vuurtorens. En Schretlen wilde ook graag een positie in deze markt verwerven. Op 19 februari 1879 werden de vaste lichten van de torens voor het eerst ontstoken.
Het ontwerp van de vuurtorens was niet louter op technische eisen gebaseerd. Harder heeft er ook architectonisch verantwoorde bouwwerken van willen maken. Hij ontwierp een monumentale zuil met rondingen aan de bovenkant van het voetstuk. Bovendien zijn de onderste geledingen ontworpen alsof deze uit grote blokken steen zijn opgebouwd, in plaats van gietijzer, daarmee refererend aan klassieke stenen zuilen. De gietijzeren segmenten vlak boven het voetstuk hebben opgelegde voegen.
De beide vuurtorens hadden oorspronkelijk een bijna gelijke hoogte, om op grote afstand, door het gelijktijdig verschijnen van beide lichten boven de kim, verwarring met lichten van vissers of andere schepen te voorkomen. Deze opzet bleek in de praktijk minder geslaagd. Om toch een goede herkenning te bevorderen werd in 1907 besloten om de binnentoren te voorzien van een draailicht. De buitentoren zou een vast licht houden en alleen nog dienen als geleidelicht voor het binnenvaren van de havenmond. Om navigatieredenen was het hiervoor nodig de buitentoren met zo’n tien meter te verlagen. De bovenste drie verdiepingen met het lichthuis werden in 1909 naar Vlieland overgebracht, ter vervanging van de stenen vuurtoren, die niet goed meer functioneerde. De ingekorte toren kreeg een nieuwe lantaarn en een nieuwe omloop.
In de periode 1960-1969 werd de havenmond aangepast om ruimte te creëren voor de steeds groter wordende schepen. Door deze ingreep veranderde de vaargeul en was het nodig om de lichtenlijn aan te passen. Het lage licht moest ongeveer 40 meter zuidelijker komen te staan. In 1966 werd de toren in zijn geheel verplaatst door hem langzaam over stalen balken te schuiven.
Op de omloop zijn in de jaren zestig vier schijnwerpers geplaatst om een versterkte sector langs de lichtenlijn te creëren.
De buitentoren heeft vijf gietijzeren vloeren die met elkaar zijn verbonden door fraai gedecoreerde gietijzeren trappen. De vloeren worden ondersteund door een ronde gietijzeren binnenschacht. Dit resterende deel van de oorspronkelijke vuurtoren is nog authentiek. Kenmerkende elementen zijn de rechthoekige ramen en de voordeur met de daarboven geplaatste gedenkplaat die herinnert aan de oprichting in 1878. Aan weerszijden van de voordeur zijn gedenkplaatjes aangebracht die verwijzen naar de ontwerper Q. Harder en de aannemer D.A. Schretlen. De gedenkplaatjes waren oorspronkelijk groen met een wit opschrift. Inmiddels zijn de plaatjes wit met een zwart opschrift.
Optiek
De verlaagde buitentoren kreeg in 1909 een nieuwe optiek, maar die werd tijdens de Tweede Wereldoorlog vernield. In 1945 werd een hulplicht geplaatst op de toren, in afwachting van een nieuwe optiek. De firma Chance Brothers uit Birmingham kon deze pas in 1950 leveren: een lenspaneel van de derde grootte (375 mm).
In februari 2025 werd de halogeenlamp die lange tijd in gebruik was vervangen door een ledarmatuur van ITO Navaids.
Samenhang met andere objecten
Het lage licht staan nu nog twee rijen met dienstwoningen die omstreeks 1906 zijn gebouwd, in opdracht van het Loodswezen. Deze hebben de status van gemeentelijk monument, geregistreerd als ‘Seinpostweg 24 t/m 33’. Deze woningen worden anno 2026 particulier bewoond.
Het lage licht vormt nu nog steeds een functionerende eenheid met het hoge licht. De vier havenlichten op de oude en de nieuwe havenhoofden, gebouwd in 1966, behoren eveneens tot het ensemble.
Naast het lage licht staat het uitkijklokaal van de voormalige seinpoststelling. Deze is anno 2026 in gebruik als éénkamerhotel.
Eind 1989 werd het van 1909 daterende lichthuis van het lage licht verwijderd om plaats te maken voor een nieuw exemplaar. Rijkswaterstaat heeft het oude lichthuis een tijdje in depot gehad in Velsen-Noord. In 1995 is het als historisch object geplaatst aan de kop van de Derde Rijksbinnenhaven in Velsen-Noord.
Monumentale waarde
Het lage licht van IJmuiden is één van de acht ronde gietijzeren vuurtorens in Nederland. Maar het hoge licht en het lage licht van IJmuiden zijn de enige twee met een voetstuk als een klassieke zuil. Dat maakt deze torens uniek in hun verschijningsvorm.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE Meer afbeeldingen van dit rijksmonument
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Ronald Rommes, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Noord-Holland – IJmuiden (gemeente Velsen) (2006), p. 400
- Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘Het lage licht van IJmuiden’.
- Peter Kouwenhoven (2018). De vuurtorens van IJmuiden. Uitgave Historische Kring Velsen.
- Peter Kouwenhoven (2019). De vuurtorens van IJmuiden. De Vuurboet 28(1)4-11
- Peter Kouwenhoven (2026). De bouwers van onze gietijzeren vuurtorens. Deel 4: D.A. Schretlen & Co. De Vuurboet 35(1)10-13
- Wikipedia Lage vuurtoren van IJmuiden
Zie ook
Monumenten- Vlieland - Vuurboetsduin - Vuurtoren van Vlieland
- IJmuiden - Vuurtorenstraat 16 - Hoge Licht van IJmuiden
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 18 mrt 2026 om 10:05.