Vlieland - Vuurboetsduin - Vuurtoren van Vlieland
Monumentnummer: 37578
Introductie
De vuurtoren van Vlieland is een ronde, conische gietijzeren vuurtoren. De roodbruin geschilderde schacht heeft een gietijzeren omloop met zwarte balustrade, die rust op gietijzeren consoles. De kuip is wit. Het witte lichthuis heeft een rode koepel met walmbol en is voorzien van een tweede omloop. Oorspronkelijk was dit het bovenstuk van het in 1878 in gebruik genomen lage licht van IJmuiden.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 12 februari 1980
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Geschiedenis en omschrijving
Vanaf 1836 deed op het ‘Vuurduin’ van Vlieland – later ‘Vuurboetsduin’ genoemd – een kleine stenen vuurtoren dienst als verkenningslicht. In 1909 werd besloten om de stenen vuurtoren te vervangen door een hoger en krachtiger kustlicht. Op dat moment was het in IJmuiden juist nodig om de gietijzeren buitentoren om nautische redenen te verlagen. Dat bood een uitgelezen kans om het te verwijderen bovendeel van de buitentoren op Vlieland als aparte vuurtoren dienst te laten doen.
De buitentoren van IJmuiden is het lage licht van een lichtenlijn van twee vuurtorens voor het invaren van het Noordzeekanaal, die op 19 februari 1879 voor het eerst werd ontstoken. Quirinus Harder, bouwkundige bij het Loodswezen, maakte in 1877 het ontwerp voor de beide gietijzeren torens. De bouw ervan werd opgedragen aan ijzergieterij D.A. Schretlen & Comp. te Leiden.
Op 22 maart 1909 werd aan ijzergieterij Penn & Bauduin uit Dordrecht de opdracht gegund voor het demonteren van het bovendeel van de buitentoren in IJmuiden, het maken van een nieuw lichthuis voor de buitentoren, het opnieuw opbouwen van de gietijzeren toren op het Vuurboetsduin. Op 1 oktober 1909 werd het licht van de nieuwe vuurtoren van Vlieland voor het eerst ontstoken.
De kleine ronde ramen van het gietijzeren torentje boden onvoldoende zicht op de omgeving. De vuurtorenwachters konden alleen vanaf de omloop uitkijk houden, wat onder slechte weersomstandigheden geen pretje was. Daarom werd in 1912 aan Penn & Bauduin opdracht gegeven om een ijzeren uitkijklokaaltje te bouwen vlak onder de lantaarn, met voldoende uitzicht naar het noorden en noordoosten. De omloop werd vergroot en om het huisje heen getrokken. Dit uitkijklokaaltje bleek geen ideale oplossing, daarom werd in 1929 een houten uitkijkpost op hoge poten naast de vuurtoren gebouwd. Deze uitkijkpost werd in de loop van de tijd enkele malen aangepast en bestaat nu uit een rechthoekig lokaal op een omvangrijke stalen constructie.
De vuurtoren werd in 1944 beschoten door een Engels vliegtuig waarbij hij werd doorzeefd met kogels. De optiek raakte beschadigd maar is in veiligheid gebracht en na de oorlog hersteld en weer op zijn plaats gezet. De kogelgaten in de gietijzeren schacht werden met loodwol gedicht. Deze reparaties zijn nu aan de binnenkant nog steeds zichtbaar.
In 1986 werd het oorspronkelijke lichthuis vervangen door een nieuw exemplaar. Ook de binnenbeplating van de kuip werd toen vervangen en het vloerrooster om de optiek werd aangepast. Gelijktijdig, of enkele jaren eerder, werd de oorspronkelijk gietijzeren balustrade vervangen door een wat minder decoratieve stalen versie.
Optiek
De toren op het Vuurboetsduin werd in 1909 voorzien van de oorspronkelijke optiek van het lage licht van IJmuiden: een vaste optiek van de eerste grootte, gefabriceerd door Chance Brothers uit Birmingham. Dit is nu in Nederland nog de enige vaste optiek van de eerste grootte die nog in gebruik is.
In 1977 werd de vuurtoren voorzien van een nieuwe lampenwisselaar. Het lichtkarakter werd vanaf dat moment bepaald door een draaiend scherm rond een constant brandende lamp. In 2024 heeft Rijkswaterstaat de lampenwisselaar vervangen door een ledarmatuur van ITO Navaids.
Samenhang met andere objecten
Vlak bij de vuurtoren staat de in 1886 gebouwde dubbele lichtwachterswoning. Vanaf 1 maart 1978 werd de vuurtoren niet meer bemand. In 1982 werden de voormalige lichtwachterswoningen vergroot waardoor het oorspronkelijke uiterlijk veranderde. Toch is een deel van de oude woningen nog te herkennen en ze stralen nog enigszins de sfeer van vroeger uit. Anno 2026 wonen er medewerkers van Staatsbosbeheer.
Het oude lichthuis van de vuurtoren staat sinds 2013 op de midgetgolfbaan in Oostvlieland, waar het dienstdoet als kioskje.
Monumentale waarde
Het lage licht van IJmuiden is één van de acht ronde gietijzeren vuurtorens in Nederland. De monumentale waarde is mede verbonden met de bijzondere bouwgeschiedenis, die samenhangt met de die van de vuurtorens van IJmuiden. De aanwezigheid van de zeldzame optiek en de unieke manier waarmee het lichtkarakter wordt gevormd, vergroten de monumentale waarde.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE Meer afbeeldingen van dit rijksmonument
- Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘De vuurtoren van Vlieland’.
- Peter Kouwenhoven (2021). De vuurtoren van Vlieland. Winco Publishing.
- Peter Kouwenhoven (2026). De bouwers van onze gietijzeren vuurtorens. Deel 4: D.A. Schretlen & Co. De Vuurboet 35(1)10-13
- Wikipedia Vuurduin
Zie ook
Monumenten- Rijksmonumenten
- Rijksmonumenten - Ontwerpers - Quirinus Harder (1801 – 1880)
- Rijksmonumenten - Uitvoerders - IJzergieterij Penn en Bauduin
- Rijksmonumenten - Uitvoerders - IJzergieterij D.A. Schretlen & Co
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 18 mrt 2026 om 10:05.