Westervoort - Dorpstraat 61 - Werenfriedkerk

(38844) monumentenregister Monumentnummer: 38844

Introductie

Bakstenen pseudobasiliek met drie beuken en half-ingebouwde toren, hoger gelegen tussen huizen in het groen in de oude dorpskern nabij het spoor. Rondom de kerk is gras met hagen aangebracht.

Orgel

In 1807 bouwt Joost Derck Jalinck een orgel voor de Hervormde Kerk te Eibergen. Jalinck krijgt zijn opleiding in Westfalen van Arnoldus Bader. Hij ontwikkelt echter een eigen opbouw en vormentaal.

Het orgel krijgt bij oplevering een typerende blauw-groene kleur. Vervolgens ondergaat het drie maal herstel- uitbreidingswerk en wijzigingen tot in 1957 Eibergen een nieuw orgel krijgt. Het onderhavige orgel wordt tijdelijk opgeslagen bij orgelbouwer Van Leeuwen die het eerder in 1930 had gewijzigd waarbij ook onderdelen werden vernieuwd en de orgelkas rood werd geschilderd.

In 1959 wordt het orgel aangekocht door de Hervormde Kerk van Westervoort. Opvolger W. van Leeuwen Gzn. krijgt de taak het instrument te restaureren, omdat het afgedankte instrument in bespeelbare, maar vervallen staat verkeert. Pas 1965 - 1966 wordt het in de kerk geplaatst, voorzien van zijn oorspronkelijke groen-blauwe kleur en ook voor het overige op verschillende onderdelen naar zijn toestand van 1708 gebracht. Het orgel vindt domicile op het balkon van de Werenfriedkerk, maar niet nadat de klaviatuur en de pedaallade zijn verplaatst. Zo'n decennium later verkeert het orgel door slijtage in slechte staat. Een beoogde kostbare restauratie wordt eerst in 1994 uitgevoerd.

Kas en het bijbehorende orgelbalkon zijn zowel bouwkundig, als esthetisch nauw met elkaar verbonden. Het front is in opbouw ongebruikelijk: de naadloos in elkaar overlopende boven- en onderkas wekken het idee van een tweemanuaals orgel met hoofd- en borstwerk. Het betreft echter een éénmanuaals, mechanisch sleepladenorgel met een hoge en forse halfronde middentoren met aan weerszijden verticaal boven elkaar aangebrachte, dubbele, rechtgesloten zijpanelen. Hoge panelen in de bovenkas en lagere onderpanelen. De toren steunt op een geprononceerde console die is aangebracht op een recht paneel. De zijpanelen dragen aan beide zijden eigen sleutelstukken in gelijke hoogte als de panelen zelf. Het thema van het voornoemde sobere middenpaneel bestaande uit rechthoekig lijstwerk, wordt in een verticale vorm door de balustrade van het orgelbalkon opgepakt. Opvallend element in de bovenkas zijn de vergulde labia die met de middentoren een V vormen. Twee tengere ronde zuiltjes ondersteunen het balkon.

De versiering bestaat in hoofdzaak uit opengewerkt lijstwerk van acanthusblad, met gepolychromeerde engelen met bazuinen op de zijpanelen en een wapenschild met houtsnijwerk op de middentoren.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Blank (orgelbouwer)
De Orgelsite Werenfriduskerk
De Orgelsite Joost Derck Jalink (orgelbouwer)
De Orgelsite Gerrit van Leeuwen
Het Historische Orgel, in Nederland, 1479 - 1725, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 310 - 312
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et al, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 331
Reliwiki Werenfriedkerk
Werenfried Beschrijving orgel
Wikipedia Lijst van rijksmonumenten in Westervoort
Wikipedia Jacobus Armbrost

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Monumenten

Begrippen

pseudobasilieken, orgels en Gotiek

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.