Westkapelle - Zeedijk 5 - Noorderhoofd, Lage Licht van Westkapelle
Monumentnummer: 38853
Introductie
Het lage licht van Westkapelle, officiële naam ‘Noorderhoofd’, is een uit gietijzer geconstrueerde ronde conische vuurtoren. De rood geschilderde schacht heeft een witte horizontale band. De gietijzeren omloop met balustrade, rustend op opengewerkte gietijzeren consoles, is zwart. Het witte lichthuis is voorzien van een rode koepel.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 12 mei 1982
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Geschiedenis en omschrijving
In de tweede helft van de negentiende eeuw nam de scheepvaart op de Westerschelde richting Antwerpen sterk toe. Omdat er in die tijd nog nauwelijks kustverlichting aanwezig was langs de Westerschelde, ontwikkelde de Permanente Commissie voor Toezicht op de Scheldevaart een plan voor een uitgebreid stelsel van nieuwe lichten, dat in 1865 werd vastgesteld. Als een van de laatste in deze reeks nieuwe lichten werd op het Noorderhoofd van Westkapelle in de jaren 1875-1876 een gietijzeren vuurtoren opgericht, die ook nu nog samen met de vuurtoren van Westkapelle een lichtenlijn vormt voor het ‘aanlopen’ van het Oostgat vanuit noordwestelijke richting.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het ijzeren torentje onderdeel van de Atlantikwall, de verdedigingslinie van de Duitsers langs de kusten van de Atlantische Oceaan en de Noordzee, van de Noordkaap tot de Franse grens. De kust van Walcheren werd in de jaren 1942 en 1943 omgebouwd tot een van de sterkste bolwerken in deze verdedigingslinie: de ‘Festung Walcheren’. Op de Westkapelse Zeedijk werden diverse bomvrije bunkers gebouwd. Het vuurtorentje kwam tussen twee van deze bunkers in te staan. Tijdens de Slag om de Schelde in het najaar van 1944 stond het ijzeren torentje middenin de frontlinie.
Oorspronkelijk had de toren een roodbruine kleur. In 1939 werd, in verband met de dreigende oorlog, een camouflageschildering aangebracht op de toren. Na de oorlog kwam de roodbruine kleur weer terug. Om de herkenbaarheid bij daglicht te vergroten is in 1959 een witte band op de schacht van de toren geschilderd.
De toegangsdeur van de toren heeft een halfrond bovenlicht. De schacht is opgedeeld in vier verdiepingen met gietijzeren vloeren. De vloeren worden niet ondersteund door een middenkolom. De verdiepingen worden met elkaar verbonden door eenvoudige gietijzeren trappen. In de schacht zijn vier ronde vensteropeningen aangebracht met cirkeltracering.
Optiek
De huidige optiek is een trommellens van de vierde grootte (250 mm), geleverd door Barbier, Bénard & Turenne te Parijs in 1951. In 2024 werd de halogeenlamp van 250 watt vervangen door een ledarmatuur van ITO Navaids.
In Nederland zijn nu maar twee van deze relatief grote trommeloptieken in gebruik. De andere staat opgesteld in de vuurtoren van Marken (rijksmonument 28274).
Kustwachtpost
Lange tijd hebben er vlak bij de vuurtoren een uitkijkpost van de Kustwacht en een stormseinmast gestaan. De eerste uitkijkpost was een klein houten gebouwtje dat in 1905 tegen de toren aan is gebouwd. In 1921 is dit vervangen door een grotere stenen kustwachtpost. In 1957 is naast de kustwachtpost een ijzeren stormseinpaal geplaatst. Voor die tijd werden de stormseinen opgehesen aan twee ijzeren balken die in 1897 aan de omloop van de toren waren bevestigd. In 1995 werden de werkzaamheden van de kustwacht overgenomen door het Schelde Coördinatie Centrum in Vlissingen. Omdat er geen nieuwe bestemming kon worden gevonden voor de betonnen uitkijkpost is hij in dat jaar gesloopt. Ook de stormseinmast is toen verwijderd.
Openstelling voor publiek
Het Polderhuis Westkapelle exploiteert met een groot aantal vrijwilligers (torenwachters) de openstelling van de toren voor publiek. Op de begane grond is er een ontvangstruimte. Bezoekers kunnen de toren beklimmen en genieten van het uitzicht.
Samenhang met andere objecten
Het lage licht van Westkapelle vormt samen met het hoge licht (de toren van de voormalige Sint-Willibrorduskerk, rijksmonumentnummer 38855) een lichtenlijn voor het aanvaren van de noordelijke ingang van het Oostgat.
Monumentale waarde
Het lage licht van Westkapelle was de eerste ronde gietijzeren vuurtoren in Nederland. De eerder gebouwde gietijzeren vuurtorens waren alle veelhoekig en opgebouwd uit platte segmenten. Er zijn nu in Nederland nog vijf andere ronde gietijzeren vuurtorens.
De vuurtoren is een van de weinige in Nederland waarvan het exterieur nog grotendeels authentiek is. Zelfs het lichthuis is nog het origineel uit 1875. De balustrade van de gietijzeren omloop is ook nooit vervangen.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE
- Kouwenhoven, Peter (2016). De vuurtorens van Westkapelle. Het Polderhuis Westkapelle.
- Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘Het lage licht van Westkapelle’.
- Polderhuis Westkapelle: Vuurtoren ’t Lage Licht Westkapelle
- Rijkswaterstaat: projectoverzicht ‘Vuurtoren Westkapelle Laag’.
Zie ook
MonumentenArtikelen- Rijksmonumenten
- Rijksmonumenten – Uitvoerders – IJzergieterij Nering Bögel (bestaat nog niet)
- Rijksmonumenten - Ontwerpers - Quirinus Harder (1801 – 1880)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 23 okt 2025 om 03:02.