Westkapelle - Zuidstraat 1 - Hoge Licht van Westkapelle, Sint Willibrordus (toren)
Monumentnummer: 38855
Introductie
Toren van de voormalige Sint-Willibrorduskerk is nu het Hoge Licht van Westkapelle. De toren, opgetrokken uit baksteen, heeft vier geledingen met forse steunberen, die voorzien zijn van natuurstenen hoekblokken. Op de spitsloze kerktoren prijkt een acht meter hoge rode plaatijzeren opbouw met een lichthuis met een groene koperen koepel.
Geschiedenis en omschrijving
De toren van de Sint-Willibrorduskerk had oorspronkelijk een spitsvormige kap die geflankeerd werd door vier hoektorentjes. In 1802 verwijderde de Franse bezetter een gedeelte van de torenspits om er een seintoestel te plaatsen. De toren werd onderdeel van de zogenoemde Bataafse semafoorlijn. Dit was een stelsel van optische telegraaftoestellen langs de Noordzeekust, van Texel tot aan Vlissingen, waarmee Napoleon snel gewaarschuwd kon worden als de Engelse oorlogsvloot naderde.
In 1817 nam het ministerie van Marine het beheer van de kerktoren over van de gemeente Westkapelle, om hem te kunnen gebruiken als vuurtoren. Het restant van de torenspits werd verwijderd en op het torenplat werd een zestienkantige koperen lantaarn geplaatst. Het lichttoestel bestond uit een raamwerk waaraan 15 koperen Argandse olielampen met verzilverde lichtkaatsers in ruim een halve cirkel waren opgehangen. Het nieuwe kustlicht werd op 20 maart 1818 voor het eerst ontstoken. Het was de eerste vuurtoren in Nederland met dit type verlichting.
In de nacht van 14 op 15 maart 1831 brak er brand uit in de vuurtoren, waarschijnlijk veroorzaakt door blikseminslag. Het verblijf van de lichtwachters, de opzichterskamer en de klokkenkamer stonden al snel in vuur en vlam. Neervallend brandend hout van de zolderingen stak ook de olie in het onderliggende magazijn aan. Door wegstromende brandende olie sloeg de brand over naar de kerk, die geheel uitbrandde en als ruïne achterbleef. De kerktoren bleef overeind en het lichttoestel was slechts licht beschadigd. Al na drie dagen kon het licht weer worden ontstoken. De resterende muren van de kerk zijn in 1834 gesloopt, waarna de kerktoren als losstaand object achterbleef.
De bakstenen kerktoren is opgedeeld in vier geledingen. De ingang in de eerste geleding heeft een rechte bovendorpel in een geprofileerde spitsboog met driepasvulling. Daarboven een spitsboogvenster dat grotendeels is dichtgemetseld. De overige geledingen hebben spitsboogvenster en nissen, deels met maaswerk.
De rode plaatijzeren opbouw met lichthuis dateert van 1907. Daarin werd een dubbeloptiek geplaatst met een elektrische koolspitsbooglampen als lichtbron. De elektriciteit voor de booglampen werd geleverd door wisselstroomdynamo’s in een apart machinegebouw aan de Grintweg te Westkapelle, thans Casembrootstraat. De dynamo’s werden aangedreven door zuiggasmotoren. Tegelijkertijd kregen ook de Brandaris op Terschelling (rijksmonument 35032) en het hoge licht van IJmuiden (rijksmonument 37121) zo’n dubbeloptiek met elektrische booglampen.
In het najaar van 1944 is de dubbeloptiek van het hoge licht van Westkapelle tijdens de Slag om de Schelde gesneuveld. Op de Brandaris en het hoge licht van IJmuiden zijn deze bijzondere optieken nog steeds in gebruik.
Optiek
De huidige optiek is een bundeloptiek van de derde grootte (500 mm), in 1951 geleverd door de firma Barbier, Bénard & Turenne uit Parijs. In 2024 werd de lampenwisselaar met kwikjodidelampen die lange tijd in gebruik was vervangen door een ledarmatuur van ITO Navaids.
Openstelling voor publiek
Het Polderhuis Westkapelle exploiteert met een groot aantal vrijwilligers (torenwachters) de openstelling van de toren voor publiek. Op de begane grond is er een ontvangstruimte. Op de eerste verdieping worden wisselende tentoonstellingen gehouden. De inrichting van de voormalige opzichterskamer heeft weer enigszins de sfeer van vroeger. In het voormalige lichtwachtersverblijf helemaal boven in de kerktoren hangt een zestal grote panelen waarop de geschiedenis van de kerk en de toren in beeld is gebracht.
Samenhang met andere objecten
Het hoge licht van Westkapelle vormt samen met de vuurtoren op het Noorderhoofd van Westkapelle (rijksmonument 38853) een lichtenlijn voor het aanvaren van de noordelijke ingang van het Oostgat. De toren vormt bovendien samen met de lichtopstand bij Zoutelande (De Sergeant) een lichtenlijn in zuidoostelijke richting, voor het aanvaren de zuidelijke ingang van het Oostgat. Het machinegebouw uit 1906 waar destijds de elektriciteit werd opgewekt voor de lichtbron van het hoge licht van Westkapelle is er nog. Het is inmiddels een bedrijfspand, met als adres Casembroodstraat 1. Het dak van het pand, een zijgevel en een klein gedeelte van de voorgevel (het metselwerk onder de dakgoot en een klein raampje) zijn nog authentiek. De rest is allemaal aangepast.
Monumentale waarde
In het verleden zijn meer kerktorens in gebruik genomen als vuurtoren, zoals de Sint-Catharijnekerk van Goedereede en de Sint-Catharijnekerk van Brielle. Het hoge licht van Westkapelle is nu nog de enige kerktoren met een operationeel verkenningslicht. De kerktoren van Den Hoorn op Texel heeft in 1966 een geleidelicht gekregen dat nu nog functioneert, maar dat baken is toch wel van een andere orde dan de imposante torens van de drie genoemde kerken.
Het hoge licht van Westkapelle ontleent zijn monumentale waarde vooral ook aan de rol die hij heeft gespeeld in de ontwikkeling van de techniek van de kustverlichting. Het was steeds (een van de) eerste waarop nieuwe technieken werden toegepast.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE
- Kouwenhoven, Peter (2016). De vuurtorens van Westkapelle. Het Polderhuis Westkapelle.
- Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘Het hoge licht van Westkapelle’.
- Polderhuis Westkapelle: Vuurtoren ’t Hoge Licht Westkapelle
- Stichting Cultuurbehoud Westkapelle: Vuurtoren
Zie ook
MonumentenMeer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 4 jun 2025 om 03:19.