Eys - Grachtstraat 2 - St. Agathakerk

(39168) monumentenregister Monumentnummer: 39168

Introductie

Op het kruispunt van de weg naar Simpelveld-Wittem en Trintelen-Eys op een lage kerkheuvel gesitueerde eenbeukige, sobere Duits-barokke zaalkerk met aangebouwde sacristie.

Afb. 1 De St. Agathakerk. Foto door J.P. de Koning, 2001. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Afb. 2 Het orgel. 2000. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Kerk

De charmante onnederlandse kerk is gebouwd in 1734 naar ontwerp van architect Schlaun uit Münster. De sobere bakstenen voorgevel herinnert aan de Santa Maria dei Sette Dolori in Rome (Borromini's non finito in Trastevere). Niet onlogisch gezien het feit dat deze beroemde architect, waarschijnlijk in Limburg geïntroduceerd door de graaf van Wittem, die de kans kreeg bij wijze van Grand Tour jaar te reizen en daarbij onder andere in De Eeuwige stad verbleef. Om de kerk een plantsoenachtige met kerkhofkruizen.

Orgel

Op de orgelgalerij gedragen door ionische zuilen staat de orgelkas die een quasi tweemanuaals orgel huisvest. Bijzonder is dat het positief en pedaal niet van eigen pijpen waren voorzien maar gebruik maakten van het pijpwerk van de analoge registers van het hoofdwerk. Ook het orgelfront is opmerkelijk: een sobere vijfdelige opbouw van drie halfronde torens die worden verbonden door aflopende concave tussenvelden en besloten door forse kroonlijsten.

Ook de decoratie van de kas is sober maar fraai met een gevlochten krans onder de middentoren en ovalen bloemrozetten onder de gebogen galerijen aan weerszijden. De verticale geleding bestaat uit pilasters met eveneens ionische kapitelen en gotische spitsbogen en -boogjes bij de pijpen en boven de velden. Sierlijke consoles dragen de torens.

Bijna een eeuw na oplevering breiden de Gebroeders Vermeulen het orgel uit met pneumatische transmissie voor Subbass 16' (Ped) en zijn de reisterplaatjes en pijproosters vernieuwd. In 1962 wordt het orgel gerestaureerd door Flentrop, daarbij worden nieuwe eikenhouten deuren in de achterwand van de kas geplaatst en worden de windlade en mechanieken hersteld.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

• De Orgelsite Kerk van de Heilige Agatha
• Het Historische Orgel, in Nederland, 1840 - 1849, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 203 - 204
• Kerkgebouwen in Limburg St. Agatha
• Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 112 - 113
• Nottulner Blickpunkt Johann Conrad Schlaun
• Orgelnieuws Het Orgelmakersgeslacht Müller te Reifferscheid
• Reliwiki St. Agatha
• Wikipedia Nicolaas Ramakers
• Wikipedia St. Agathakerk
• Wikipedia Vermeulen (bedrijf)
• Wikipedia Flentrop
• Wikipedia Johann Conrad Schlaun

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Orgels in Nederland

Hoort bij deze thema's

• Monumenten
• Kerken
• Religieuze gebouwen

Begrippen

Barok, orgels, Neoclassicisme en neogotiek

Specialist(en)

• Wim Diepenhorst

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---