Loënga - Ds. S. Huismansleane bij 2
Monumentnummer: 39791
Introductie
Kerkhof met klokkenstoel met een klok uit 1950.
Historie
Het dorp Loënga beschikte ooit over een uitgebreid dorpsgebied en was reeds in de veertiende eeuw van belang. Al in 1335 kende het dorp een kerk, maar waarschijnlijk zonder toren. Althans, in 1670 werd bij de kerk een klokkenstoel gebouwd. De kerk zelf werd nauwelijks onderhouden en in 1722 tekende Stellingwerff een sterk vervallen kerk met daarnaast een klokkenstoel. In 1745 werd de kerk afgebroken en bleef alleen de klokkenstoel over. Ten oosten van het dorp liep de weg tussen Sneek en Leeuwarden en ook over het water was het kleine dorp goed te bereiken. Het kerkhof kon ook over het water bereikt worden, zodat overledenen uit de verre omgeving over het water hierheen gebracht konden worden. Het lijkenhuisje dat bij het kerkhof staat, is half in de gracht geplaatst die het kerkhof aan de oost- en zuidkant omgeeft.
Uit de kerk resteert een zandstenen zerk voor Ulbe Agge Wienia gestorven in 1594. De zerk heeft nog de kenmerken van de gotiek met fleurs de lis in de hoeken, maar wel met een randschrift in het Nederlands. Centraal een ruitvormig wapenveld met een halve rijksadelaar en een familiemerk. De zerk werd in 1954 aangetroffen in de grond bij werkzaamheden aan de klokkenstoel.
De klokkenstoel is verschillende keren vernieuwd, onder andere in 1983 en 2011. De klok in de klokkenstoel dateert uit 1950 omdat de oude klok uit 1670 in de Tweede Wereldoorlog door de bezetter meegenomen was. De klokkenstoel is opvallend hoog en stijl met een kleine kap. De basis van de klokkenstoel staat op bakstenen poeren.
Rijksmonument
Net als veel andere klokkenstoelen is ook die van Loënga genoemd in de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst van 1930. Waarschijnlijk vond men bij aanwijzing het gehele kerkhof interessant, vandaar de aanduiding kerkhof met klokkenstoel. Tot 1998 bevatte de omschrijving nog een aanvulling: De klok uit 1670 is niet meer aanwezig; de huidige klok werd gegoten in 1950 bij Van Bergen te Heiligerlee. Waarom deze aanvulling verwijderd is, is niet opgenomen in het archief.
De omschrijving van het kerkhof met klokkenstoel slaat niet op de grafmonumenten op het kerkhof en feitelijk ook niet op het lijkenhuisje of de 16de-eeuwse zerk. Vanzelfsprekend behoren het ommepad met haag en de bomen rondom wel tot het kerkhof.
Huidige situatie
Het kerkhof ligt aan het eind van een doodlopende weg met rondom een aantal woningen en boerderijen. De vorm van het kerkhof is een wat ongelijk gevormde ovaal met aan de oost- en zuidzijde een brede sloot. Aan de noord- en westzijde loopt een pad naar de huizen. Het kerkhof is aan die zijde dan ook met een meidoornhaag afgesloten met daarin een dubbel houten hekwerk. Waar de sloot begint, houdt deze haag op. Aan de westzijde is een enkel houten hekwerk in de haag opgenomen. Daarbinnen is het kerkhof geheel met een meidoornhaag omgeven en daarbinnen liggen een tiental rijen met graven in noord-zuidrichting. Enerzijds kent het kerkhof een dubbele haag, maar ter hoogte van de sloot niet. In de buitenrand staan linden. Het houten lijkenhuisje staat in de wal en steunt aan de achterzijde op twee palen die in de sloot staan. Het huisje kent een fraai gedecoreerde windveer en dakrand.
Vanaf de buitenrand is het kerkhof aan de westzijde ook weer bereikbaar door een enkel houten hek. De klokkenstoel neemt aan die zijde veel ruimte in en bepaalt grotendeels het beeld. De grafmonumenten vormen een mix van 19de-eeuwse stèles, enkele zerken, maar ook meer moderne grafmonumenten van graniet. Deze gaan niet meer in het beeld van de hoge en smalle stèles, maar zijn vaker breed en laag, geplaatst over twee graven. Dit tast langzamerhand de oude karakteristiek aan. Bij een van de grafmonumenten ligt een graftrommel.
Met uitzondering van zondag wordt de klok in de klokkenstoel dagelijks tweemaal geluid, om 12.00 uur en om 16.00 uur.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 8 apr 2025 om 02:13.