Ypecolsga - Nr. 13
Monumentnummer: 39847
Introductie
Overhuifde klokkenstoel met twee klokken op het kerkhof van Ypecolsga..jpg)
Historie
Ypecolsga wordt voor het eerst in de archieven vermeld in 1132, waarbij er sprake is van een parochiekerk gewijd aan St. Odulphus. Deze kerk werd bediend vanuit de St. Odulphusabdij te Stavoren. In 1496 brandde de kerk geheel uit, behalve 15 hosties, die daarna tot 'grote mirakelen' zouden hebben geleid. Dit leidde tot bedevaarten naar Ypecolsga, waardoor de kerk snel herbouwd kon worden.
In 1580 ging de kerk over naar het protestantisme en in 1664 werd het kerkje vernieuwd. Het meer westelijk gelegen Woudsend overvleugelde al snel het moederdorp, maar de bewoners bleven altijd sterk verbonden met Ypecolsga, al was het maar doordat veel inwoners er begraven werden. Ypecolsga verwerd tot een langgerekt streekdorp met enkele boerderijen langs een vaart. De bewoners konden niet langer de kerk onderhouden. Deze werd dan ook halverwege de 18de eeuw afgebroken. Ter vervanging van de luidklokken in de toren werd rond 1780 op het kerkhof een klokkenstoel gebouwd. In die tijd zal Ypecolsga net iets meer dan honderd inwoners hebben gekend.
Het kerkhof is al heel lang in handen van de gemeente. In 1812 riep de maire van Woudsend al grafeigenaren op om zich te melden omtrent hun eigendom. Eind 19de eeuw werden de vaart en het pad langs het kerkhof vervangen door een straatweg. Hierdoor werd het kerkhof veel beter bereikbaar. Waarschijnlijk is het kerkhof rond die tijd uitgebreid, waarbij de huidige driehoekige vorm tot stand is gekomen. Later is aan de oostkant voor de grafdelver een huis gebouwd, dat waarschijnlijk in de jaren tachtig weer gesloopt is. Sinds begin 20ste eeuw worden alle overledenen uit Woudsend begraven in Ypecolsga en heeft dat dorp zelf geen begraafplaats meer.
Ten noorden van de begraafplaats is in 1994 een ruime parkeerplaats aangelegd met een nieuwe toegang. Toen is eveneens de toegang tot her kerkhof naar de achterkant verplaatst, want de weg tussen Balk en Woudsend werd steeds drukker en gevaarlijker. De klokkenstoel is in 1956 vervangen voor het huidige exemplaar, staande op zes poten met een breed helmdak in een witte kleur. Op oude foto’s is overigens te zien dat destijds rondom de vakken bomen stonden.
Het oorspronkelijke kerkhof, vak West genaamd, bevat de meeste oudere grafmonumenten. Op de uitbreiding (Noord) zijn de grafmonumenten minder oud en zijn er meer jongere grafmonumenten zichtbaar. Het grafveld aan de oostkant (Oost) oogt het jongst en is waarschijnlijk rond 1900 in gebruik genomen. Hier zijn veel grafmonumenten vervangen. Ondanks dat er veel geruimd is, zijn er nog veel bijzondere grafmonumenten aanwezig en met name vak West kent nog veel karakteristieke grafmonumenten, waaronder stèles maar ook gewone zerken en enkele grotere monumenten waarbij de zerk op een roef is geplaatst die op zich weer op een hogere basis is geplaatst. Het meest toegepaste materiaal is Belgisch hardsteen, maar langzaam wordt dit verdrongen door grafmonumenten van graniet. De grotere grafmonumenten duiden erop dat Ypecolsga niet alleen een streek met boeren was, maar dat ook rijke kooplieden, verzekeraars en anderen uit het nabijgelegen Woudsend hier hun rustplaats vonden.
Rijksmonument
De klokkenstoel op het kerkhof werd al in 1930 genoemd in de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Destijds werden de klokken toegeschreven aan Jurjen Balthasar die ze in 1664 gegoten zou hebben. Elders worden Jelte, Pier en Johan Gravius van Hoytema uit Sneek genoemd. De in het monumentenregister genoemde Jelte, Pier en Johan Riemers worden ook regelmatig genoemd.
Bij de aanleg van de parkeerplaats werd de landschappelijke waarde van het kerkhof als argument genoemd om de parkeerplaats zeer terughoudend te ontwerpen. Daarmee werd de waarde van het kerkhof als geheel zeker erkend. De omschrijving dat het kerkhof mede bescherming verdient, betekent nog niet dat het ook daadwerkelijk beschermd is.
Huidige situatie
Het kerkhof oogt vandaag nog net zo afgelegen als eeuwen geleden. De toegang ligt niet meer aan de doorgaande weg, maar aan de achterzijde. Het oorspronkelijke kerkhof dat een wat vreemde vijfhoekige vorm kent is nog steeds herkenbaar is, met name aan de bolling van het grafveld. Dit is een overblijfsel uit de tijd dat hier nog een kerk stond. De klokkenstoel staat nu centraal, maar dat zal aanvankelijk niet zo zijn geweest. De klokkenstoel stond voorheen op bakstenen poeren, maar het onderste deel is vervangen door beton. De klokkenstoel wordt goed onderhouden en bij begrafenissen worden nog steeds de klokken geluid.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Klokkenstoel Ypecolsga - Geschiedenis
Zie ook
Hoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 jan 2025 om 03:02.