Schinveld - Wilhelminaplein 1 - Sint-Eligiuskerk

(42089) monumentenregister Monumentnummer: 42089

Introductie

Neogotische basilicale kruiskerk gebouwd in 1889 - 1890 naar ontwerp van architect J.H.J. (Johan) Kayser (1842 - 1917) op de plaats van haar voorganger. De uit ca. 1500 stammende toren bleef daarbij gehandhaafd en werd in 1902-1903 in neogotische stijl verhoogd en ommetseld.

Kerk

De Eligiuskerk heeft sinds 2022 - 2023 twee orgels tot haar beschikking. Het onderhavige, geplaatst in de dagkapel, is afkomstig uit de Bernadettekerk te Abdissenbosch, die in 1922 aan de eredienst werd onttrokken. Inmiddels is dat kerkgebouw herbestemd tot woningen.

Orgel

Kas

De fraai bewerkte, neogotische kas heeft een blinde lange zijde. Het pijpwerk bevindt zich aan de korte zijde en wordt omlijst door fraaie inkassingen. De linkerlijst wordt op de hoek bekroond door een pinakel met hogels en een kruisbloem. Binnen dit lijstwerk bevindt zich een wimberg rustend op twee smalle halfzuilen. De wimberg omvat een gotische driepas en draagt eveneens een bekroning van een pinakel met hogels en een kruisbloem. Het veld is aan de bovenzijde versierd met rijk traceerwerk bestaande uit een drietal tootbogen, twee driepassen en een vierpas. Aan de korte zijde is tevens de speeltafel aangebracht. Deze is aan weerszijden versierd met een ingelaste tootboog. De lessenaar kent een opengewerkt fries van tootbogen. Deze zijde, tevens frontzijde, van de kas is van eiken, de lange zijkant is uit grenenhout vervaardigd.

De lange zijde van de orgelkas kent een opbouw van eenvoudige briefpanelen met daarboven twee in elkaar doorlopende boogfriezen die aan de achterzijde met doek zijn bespannen. Ook hier een versiering van vierpassen en een reeks van tootbogen die bovenaan en op de middenas van het boogfries worden gespiegeld. Een kanteellijst die doorloopt tot in de schouders van de wimberg aan korte zijde, sluit de lange zijde af.

Instrument

Het instrument zelf bestaat uit een Hoofdwerk met Positief en aangehangen pedaal.

Bij de realisatie van het bestaande orgel in 1904 zijn de windvoorziening, de windladen en een deel van het pijpwerk van zijn voorloper uit de oude kerk hergebruikt (1873, gebr. Müller). Blijkens Kerkgebouwen in Limburg ging dit orgel in 1890 vrijwel geheel verloren vanwege 'ondeskundige opslag' tijdens de verbouwing van de kerk. Een deel van de mechanieken, de lade en een deel van het pijpwerk stammen uit 1904. In 1954 werd bij de schoonmaak en herstel van het orgel door L. Verschueren onder andere Octaaf 2’ geplaatst, afkomstig uit de voorraad van de orgelbouwer zelf. Daarbij werd ook de Sesquialter als nieuw register geplaatst. Bij een restauratie van het orgel in 1977 door de firma Romanus Seiffert & Sohn uit Kevelaer zijn de houten frontpijpen vervangen door nieuwe metalen pijpen, de houten binnenpijpen door eikenhouten en is de frontstok vernieuwd. Ook zijn de windvoorziening, de walsen en een deel van de registermechaniek vernieuwd

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite P.J. Vermeulen & Zonen
De Orgelsite Carl Friedrich August Naber
De Orgelsite Schinveld, Kerk van de Heilige Eligius
Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jahrhunderts e.v.
Het Historische Orgel, in Nederland, 1858 - 1865 , Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 243 - 244 CHECK
Het Historische Orgel, in Nederland, 1902 - 1910, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 112 - 113
Kerkgebouwen in Limburg H. Bernadette
Kerkgebouwen in Limburg Eligius
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 322
Reliwiki Bernadette
Wikipedia Sint-Eligiuskerk (Schinveld)
Wikipedia Verschueren (Orgelbouwers)
Wikipedia Orgelpijp (orgel)
Wikipedia Sint Bernadettekerk
Wikipedia Pereboom & Leijser

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

orgelkasten, neogotiek, orgels, kruisbasilieken, kerktorens, Rooms-Katholieke Kerk en gebrandschilderde glazen

Specialist(en)

Wim Diepenhorst

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.