Riethoven - 't Broodven

(45942) monumentenregister Monumentnummer: 45942

Introductie

Grafheuvel uit de prehistorie.

Voor de exacte locatie en begrenzing van dit archeologisch rijksmonument: volg de link naar het Monumentenregister rechts bovenaan deze kennisbankpagina, en klik vervolgens daar op het bijbehorende kaartje.

Verhaal over het rijksmonument

In de bossen bij Walik ligt ’t Broodven, ook wel Brôven genoemd, een ven dat aan het einde van de laatste ijstijd is ontstaan. Straffe winden hadden in het zandoppervlak een laagte uitgeblazen, die vol met water liep toen de kou eenmaal was verdwenen. Vlakbij ‘t Broodven ligt een prehistorische grafheuvel die waarschijnlijk in twee fasen is opgericht. De eerste, kleine heuvel is opgeworpen over het graf van een overledene aan het einde van de late steentijd, zo rond 2200 voor Chr. Eeuwen later, in de bronstijd, is daar opnieuw een ophogingslaag over aangebracht, ditmaal van heideplaggen. Onder die nieuwe heidelaag is weer een dode begraven. Zo ontstond een grafmonument dat vandaag de dag ruim 10 meter in doorsnede is, en 60 cm hoog.

Dat het grafmonument aan de rand van het ven is opgericht, is geen toeval. De prehistorische boerengemeenschappen hadden de plek zorgvuldig uitgekozen, op de hoge zandrug, aan het water. Zo was de grafheuvel goed te zien in het vrij open landschap van toen. Die keuze om grafmonumenten dicht bij vennen aan te leggen is ook op andere plaatsen in de Kempen te zien, zoals bij de grafheuvels tussen Toterfout en Halve Mijl, bij Zand-Oerle (gemeente Veldhoven), of aan het Huismeer te Knegsel (gemeente Eersel). Een belangrijk verschil is wel dat de heuvel aan ‘t Broodven een solitaire heuvel is. In de directe nabijheid lijkt er geen andere grafheuvel of urnenveld te zijn aangelegd.

Alles wat we weten over de grafheuvel aan ’t Broodven hebben we te danken aan Peter Norbertus Panken. Hij was schoolmeester in Westerhoven en een enthousiaste oudheidkundige die in de negentiende eeuw voortdurend op zoek was naar grafheuvels. Alles wat hij deed en vond in de Kempen, beschreef hij in zijn dagboeken. En gelukkig zijn al zijn manuscripten bewaard gebleven en kunnen we nalezen wat hij documenteerde. Ook zijn bevindingen over de grafheuvel aan ’t Broodven licht hij toe: ‘Vreemdschijnend was het mij, dat de eigenlijke heuvel uit rood- en het zich daarop bevindende of geworpene bergje uit zwarte aarde bestond. Eene bijna verteerde ruwe urne van roodachtige kleur zat met den bodem 0,5 el boven de gewone oppervlakte der heide en alzoo voor de helft in zwarte aarde’.

Als hij de urn heeft meegenomen, dan is deze ongetwijfeld geschonken aan C.R. Hermans, oprichter van het Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen. Met Hermans had Panken veel contact: hij was jarenlang Pankens mentor. Panken was een van de eerste leden van het Provinciaal Genootschap die niet uit ’s-Hertogenbosch afkomstig waren. Hermans stimuleerde Panken tot het verrichten van oudheidkundige waarnemingen. Geschonken vondsten werden opgenomen in de collectie van het Provinciaal Genootschap. Tegenwoordig maken die voorwerpen – en misschien ook de urn gevonden door Panken – deel uit van de archeologische verzameling van het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch.

Vrijstellingsdiepte

Bij dit rijksmonument gaat het om archeologische resten op en/of dicht onder het maaiveld; daarom is er geen vrijstellingsdiepte van toepassing.

Archeologisch rijksmonumentenpaspoort

Nederland kent circa 1500 archeologische rijksmonumenten. Om eigenaren beter te informeren over 'hun' monument heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2023 per monument een archeologisch rijksmonumentenpaspoort uitgegeven. Het bevat informatie over locatie, ouderdom en het type monument, aangevuld met gegevens over bescherming en zorgvuldig gebruik. Deze pagina is (deels) opgesteld en/of aangevuld op basis van dit paspoort. Het is een aanvulling op de monumentgegevens in het Rijksmonumentenregister.

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.