Amsterdam - Vijzelstraat 32 - Kantoor Nederlandsche Handel-Maatschappij

(46509) monumentenregister Monumentnummer: 46509

Introductie

Kantoorgebouw van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, bekend als "De Bazel".

Afb. 1. Vijzelstraat 30-34, voorheen het hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij. Op de voorgrond de kruising met de Keizersgracht, maart 1997. Foto door Alberts, Martin, Stadsarchief Amsterdam,

Afb. 2. Beelden (J.P. Coen / H.W. Daendels / J.B. Van Heutsz) (Door H.A. van den Eijnde, ca. 1925), 1993. Foto door H. Gool, Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0.

Afb. 3. Typistes van de afdeling Secretarie in de Nederlandsche Handel Maatschappij,1937. Stadsarchief Amsterdam

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 20 augustus 1991

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1919	1926	exact

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
kantoorgebouwen

Ambachten

vakman/organisatie	plaats	beroep	toelichting
Karel Petrus Cornelis de Bazel		architect / bouwkundige / constructeur
C. van der Linden		architect / bouwkundige / constructeur
Adolf Daniël Nicolaas van Gendt		architect / bouwkundige / constructeur
Joseph Mendes da Costa		beeldhouwer / steenhouwer / schrijnwerker
Hendrik Albertus van den Eijnde		beeldhouwer / steenhouwer / schrijnwerker
Lambertus Zijl		beeldhouwer / steenhouwer / schrijnwerker
Joep Nicolas		glazenier
Antoon Derkinderen		glazenier

Kennis in monumentenregister

Kennis over dit monument is momenteel (ook) nog terug te vinden in het monumentenregister: Rijksmonument 46509.

Wandelend langs de Keizersgracht raak je ter hoogte van de Vijzelstraat overweldigd door een groot, imposant gebouw dat twee keer zo hoog, en vier keer zo diep is als de grachtenpanden ernaast. ‘De Bazel’, zoals het gebouw in de volksmond wordt genoemd, werd in de jaren 1920 gebouwd voor de Nederlansche Handel-Maatschappij (NHM). Dit bedrijf werd begin van de negentiende eeuw opgericht om de Nederlandse economie een impuls te geven, en handelde met name in koloniale waren.

De bouw van het pand was nauw verbonden met de verbreding van de Vijzelstraat. In 1907 nam de gemeenteraad het besluit de straat te verbreding om de verkeersdoorstroming te verbeteren. Zowel deze verbreding als het gebouw zijn ontworpen door K.P.C. de Bazel (1869-1923). Dit was niet toevallig. Door de gemeentelijke adviseur voor de herinrichting van de Vijzelstraat hun kantoor te laten ontwerpen, hoopte de NHM moeilijkheden met het stadsbestuur te vermijden. De Bazel ontwierp het kantoor in samenwerking met ingenieur A.D.N. van Gendt (1870-1932). Het werd De Bazels laatste project; hij overleed vóór de oplevering in 1926.

Het gebouw telt zeven verdiepingen boven een natuurstenen plint, waarvan de bovenste drie trapsgewijs terugspringen (afb. 1). De voorgevel is op regelmatige wijze in negen stukken verdeeld: vijf risalieten waarvan in de middelste de hoofdingang met het trappenhuis is gesitueerd. De constructie van gewapend beton is van buiten bekleed met afwisselend natuur- en baksteen, en in het interieur met hout, mozaïekvloerpatronen, en plafondschilderingen Centraal in zijn ontwerp zijn twee grote lichthoven parallel aan de Vijzelstraat. De ingang wordt geflankeerd door twee vrouwenbeelden die Europa en Azië verbeelden; de twee werelddelen waarin de NHM werkzaam was. Daarnaast zijn aan de bovenkant van de voorgevel standbeelden van de drie, later omstreden, gouverneurs-generaals van Nederlands-Indië te zien: J.P. Coen, H.W. Daendels en J.B. van Heutsz (afb. 2).

In 2000 verhuisde de NHM, inmiddels bekend als ABN AMRO, naar een nieuw hoofdkantoor aan de Zuid-as in Amsterdam. Op 26 mei 2004 gaf de gemeenteraad goedkeuring aan het plan om De Bazel te transformeren tot het Stadsarchief van Amsterdam. De renovatie en restauratie werden uitgevoerd door architectenbureau Fritz, in samenwerking met KAAN Architecten. In september 2007 werd het gebouw officieel geopend door koningin Beatrix.

---

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met Tijmen ter Keurs.

Bronnen en verwijzingen

• Amsterdam Monumentenstad - Digitaal Grachtenboek Herengracht 482-496
• Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit rijksmonument
• Hageman, Marie͏̈lle, Stefanie van Odenhoven, en Marty Bax. De Bazel: tempel aan de Vijzelstraat in Amsterdam. THOTH, 2007
• Het Nieuwe Instituut, CGBA, ‘Collectie gebouwen De Bazel, Hoofdkantoor Nederlandse Handelmaatschappij / Archief’
• Het Nieuwe Instituut, ‘Bazel, K.P.C. (Karel Petrus Cornelis) de / Archief’
• Reinink, Wessel. K.P.C. de Bazel; Architect, tweede druk. Uitgeverij 010, 1993
• Stadsarchief Amsterdam 'De Bazel', architectenbureau Fritz
• Wikipedia De Bazel (Amsterdam)
• ‘De Bazel’, Stadsarchief Amsterdam
• ‘Koloniaal Paleis’, Stadsarchief Amsterdam
• ‘NHM’, Stadsarchief Amsterdam

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

• Monumenten

Beschermd stads- en dorpsgezicht

• Amsterdam - Binnen de Singelgracht

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---