Assen - Vaart N.Z. 114 - Rustica

(468930) monumentenregister Monumentnummer: 468930

Introductie

Villa 'Rustica' in Assen.

Geschiedenis

De locatie

De huisplaats waarop het pand gebouwd werd, maakte oorspronkelijk deel uit van de plantage die in 1766 werd gesticht door Wolter Hendrik Hofstede sr. Deze plantage omvatte ongeveer het huidige Lariksbos en het gebied tussen Vaart en Kamerlingh Onneslaan. Nadat de oude opslagplaats bij de Kolk werd verkaveld tot huisplaatsen in 1821, werd direct oostelijk van dit pand een nieuwe opslagplaats ingericht door de stedelijke overheid. Deze werd in 1850 ook weer verkocht, waarna uiteindelijk een deel van dit land in eigendom kwam van Gerrit Jacob de Waard, die er zijn stoomoliefabriek bouwde, evenals zijn woonhuis. Toen Cornelis Albarda in 1893 de plantage, die inmiddels de naam 'De Hofstede' had gekregen, verkocht, kwam de gelijknamige boerderij en het nabij gelegen land, ook in bezit van De Waard. De huisplaats waarop dit pand gebouwd werd, lag precies tussen de boerderij De Hofstede en het huis van de Waard in.

Het pand

In 1897 besloot De Waard om op deze plaats een nieuw huis te bouwen voor zichzelf en zijn gezin. Er zijn verschillende aanwijzingen dat hij het liet ontwerpen door Jan Smallenbroek. Het pand heette oorspronkelijk 'Rusthoven', de naam 'Rustica' is afkomstig van een latere eigenaar; ds. Klaas Bosma. Het aangezicht van het pand onderging een wezenlijke verandering tussen 1963 en 1977, toen de houten entreepartij met balkon, de serre en het timpaan op de dakkapel werden afgebroken. Opmerkelijk zijn verder de gebeeldhouwde vrouwenhoofdjes die in het front van het pand zijn gemetseld. Deze, of in elk geval erg gelijkende, vrouwenhoofdjes, zijn ook gemetseld in het pand dat de weduwe van Gerrit Jacob, Willemina de Waard-Baving, liet bouwen aan de Vaart Z.Z. 43-45.

De bewoners

De Waard en zijn gezin waren ook de eerste bewoners. De Waard was één van de grondleggers van de industrie in Assen, de stad was vóór die tijd, en ook nog lang erna, toch vooral een overheids- en dienstencentrum. De onderneming die hij stichtte, droeg nog tot vér in de 20e eeuw zijn naam. Hij had ook een sociale antenne, als lokaal politicus was hij waarschijnlijk de eerste die de Sociale Kwestie in de Asser politiek bespreekbaar maakte. Hij overleed echter al twee jaar na de voltooiing van het het pand, in 1900.

Aanvankelijk bleef zijn weduwe Willemina de Waard-Baving er wonen, maar in 1902 nam ze het besluit om samen met haar dochter en schoonzoon een nieuw dubbel woonhuis te laten bouwen aan de Vaart Z.Z. 43-45. 'Rusthoven' werd aanvankelijk geveild, maar later ingehouden. Het werd toen te huur aangeboden, wie er toen de huurders waren, is niet bekend. In 1907 werd het echter opnieuw te huur aangeboden en toen werd het gehuurd door Adolf van Thijn.

Van Thijn is wellicht de relatief bekendste bewoner van het pand. Hij was wiskundige, hebraicus en zionist. Hij dankte zijn bekendheid vooral aan het schrijven van veel wiskundeboeken voor het middelbaar en hoger onderwijs, een activiteit waar hij tot op hoge leeftijd mee doorging. In Assen was hij daarnaast ook bekend als leraar en tijdelijk directeur van de RHBS en als voorzitter van de plaatselijke Zionistenbond. Zijn jongste dochter Paula, ook Puck genoemd, genoot nog enige bekendheid als beeldend kunstenares. Tijdens de oorlog, toen het gezin allang niet meer in Assen woonde, ontkwam het gezin aanvankelijk aan deportatie omdat ze op de 'Barneveld-lijst' stonden, maar later kwamen ze toch in concentratiekampen terecht. Ze hebben echter allemaal de Holocaust overleefd.

Het pand bleef ondertussen al die tijd in bezit van eerst Willemina de Waard-Baving, en na haar dood de erfgenamen Jan Elisa Philippus Roelants (echtgenoot van haar dochter Anna Katharina de Waard) en Klaas Bouwens (echtgenoot van haar dochter Betsij Louise de Waard). Deze verkochten het pand eind 1915 aan emeritus-dominee Klaas Bosma, die er in mei 1916 met zijn gezin kwam wonen.

Bosma was al in 1902, na 25 jaar dominee te zijn geweest, met emeritaat gegaan vanwege gezondheidsproblemen. Zijn laatste standplaats was Bennekom. Het pand is steeds ook voor kortere of langere tijd een woonplek gebleven voor verschillende gezinsleden. Zijn dochter Cornelia heeft er echter altijd gewoond. Zij kwam dan ook in bezit van het pand na het overlijden van haar vader in 1931. Ze was in 1908 het slachtoffer geworden van ernstige mishandeling en verminking in het aangezicht door haar verloofde, toen ze de verloving wilde verbreken. Ze is sindsdien altijd alleenstaand gebleven. Niettemin heeft ze ook na de dood van haar vader nog een geruime tijd in het pand gewoond samen met het kersverse gezin van broer Nicolaas en schoonzus Henderika. Slechts de laatste vijf jaar tot haar dood in 1963 heeft ze alleen gewoond.

Na haar dood is het pand in bezit gekomen, en bewoond geweest door een aantal artsen.

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met Anthony Ruijtenbeek.

Bronnen en verwijzingen

Zie ook

Monumenten

Assen - Vaart Z.Z. 43-45

Artikelen

Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

Monumenten

Beschermd stads- en dorpsgezicht

Assen - Verdere Uitbreiding

Begrippen

neorenaissance

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud

Assen - Vaart N.Z. 114 - Rustica

Introductie

Kenmerken

Bouwactiviteiten

Bouwstijlen