Assen - Kerkhofslaan ongenummerd
Monumentnummer: 468939
Introductie
Hekwerk dat toegang geeft tot de Noorderbegraafplaats.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 19 januari 1994
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Onderdeel van complex
Dit monument is onderdeel van een rijksmonumentencomplex: Assen - Kerkhofslaan ongenummerd - Complex Noorderbegraafplaats.
Historie
Van oudsher werden de doden uit de regio Assen begraven in en rond de kerk van Rolde. Na de Reformatie ontstond er rond het voormalige kloostercomplex Maria in Campis in Assen een kleine nederzetting. Aangenomen wordt dat vanaf de Reformatie daar op het voormalige kloosterkerkhof werd begraven door de lokale bevolking. De abdijkerk was lang bouwvallig, maar waarschijnlijk werd er na het herstel in 1662 begraven door diegenen die het zich konden veroorloven. Halverwege de achttiende eeuw raakte het kloosterkerkhof vol en werd er in 1760 een nieuw kerkhof in gebruik genomen op de plek waar later het Paleis van Justitie aan de Brinkstraat werd gebouwd. De welgestelden lieten zich echter nog steeds in de Abdijkerk begraven.
In 1818 verzocht gouverneur Petrus Hofstede het stadsbestuur uit te kijken naar een nieuw kerkhof, aangezien het bestaande kerkhof niet meer voldeed. Niet alleen was er wateroverlast, het kerkhof was bijna vol. Intussen was men onder invloed van de Fransen ook tot inzicht gekomen dat het begraven in de kerk niet meer adequaat was. Een commissie maakte de keuze om in het Asserbos een begraafplaats aan te leggen, ondanks dat onderzoek aantoonde dat het terrein niet geschikt was vanwege de hoge grondwaterstand.
Een eerste plan voor de begraafplaats werd vanwege de beperkte omvang afgekeurd door de provincie. Uiteindelijk werd in 1821 een plan gepresenteerd waarbij de begraafplaats was opgedeeld in zes perken. Op de noordoostelijke hoek stond een poortgebouw geprojecteerd. Omdat het oude kerkhof niet werd verkocht, waren er onvoldoende inkomsten voor de bouw van een poortgebouw en werd een alternatieve ingang geprojecteerd aan de oostkant, ter hoogte van de centrale laan over de begraafplaats. Dat najaar werd een aanvang gemaakt met de aanleg van de begraafplaats. En op 1 januari 1823 werd de begraafplaats in gebruik genomen. Weduwe Jantje Mennega-Harms werd hier als eerste begraven. Op de begraafplaats werden de armen begraven, maar zijn ook de grafmonumenten te vinden van burgemeesters, gouverneurs, de presidenten van de rechtbank en andere notabelen zoals dominees.
De begraafplaats hield de naam Nieuwe Kerkhof tot 1892, toen de Zuiderbegraafplaats werd aangelegd. Het Nieuwe Kerkhof kreeg toen de naam Noorderbegraafplaats.
Aanvankelijk werd in 1825 een houten toegangshek geplaatst, dat in 1858 werd vervangen door een ijzeren hekwerk van de Deventer ijzergieterij Nering Bögel. Dus niet door vermoedelijk de Asser IJzer- en Metaalgieterij, zoals genoemd in de omschrijving. Die fabriek bestond toen namelijk nog niet. In het giet- en smeedijzeren hekwerk zijn verschillende funeraire doodsymbolen verwerkt, zoals de ouroboros, de uitdovende fakkel, de gevleugelde zandloper en ook een uil met een lauwerkrans. Dergelijke symboliek heeft over het algemeen een christelijke connotatie, waarbij de bezoeker vooral gewezen wordt op een geloof in een leven na de dood.
Bij de aanwijzing in 1994 waren de uilen met de lauwerkrans van het hekwerk verdwenen. Later zijn deze opnieuw aangebracht, maar raakte het hekwerk rechts beschadigd. Het hekwerk is in 2011 door de gemeente hersteld met een lauwerkrans naar een afgietsel van de Asser IJzergieterij.
Rijksmonument
In 1994 werd het complex (468938) bestaande uit het toegangshek en de gietijzeren grafmonumenten van de familie Brumsteede (468940) en Van Bulderen (468941) aangewezen als rijksmonument. De Noorderbegraafplaats zelf is een gemeentelijk monument. De begraafplaats is tevens onderdeel van het beschermd stadsgezicht Assen.
Huidige situatie
De begraafplaats wordt beheerd door de gemeente met hulp van de Stichting Noorderbegraafplaats Assen (SNBA). Na herstel van het hekwerk in 2011 is het in 2014 door vrijwilligers van de stichting teruggebracht in de oorspronkelijke kleuren zwart en zilver.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
Zie ook
Monumenten- Assen - Kerkhofslaan ongenummerd - Grafmonument Van Bulderen
- Assen - Kerkhofslaan ongenummerd - Grafmonument van Brumsteede
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 11 aug 2026 om 02:10.