Rijssen - Enterstraat 118
Monumentnummer: 508557
Introductie
Poortgebouw bij de Rooms-katholieke begraafplaats van Rijssen.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 21 juli 1998
Bouwactiviteiten
Bouwstijlen
Ambachten
Historie
Na de Reformatie waren de Rijssense katholieken genoodzaakt hun geloof te verbergen. Ze werden zelfs dubbel gedoopt. Officieel door een predikant en in het geheim door een priester. De katholieken kregen hun geloofsvrijheid pas terug met de komst van de Fransen. Maar de Schildkerk, oorspronkelijk gewijd aan de heilige Dionysius, bleef in protestantse handen. Wel kregen ze 6.000 gulden subsidie van Lodewijk Napoleon voor de bouw van een eigen kerk, die St. Dionysius werd genoemd.
De katholieke doden werden na de Reformatie nog steeds begraven op het kerkhof, dat vanaf dat moment echter in handen was van de protestanten. Nadat in 1827 was bepaald dat dorpen en steden met meer dan 1.000 inwoners een begraafplaats buiten de bebouwde kom dienden aan te leggen, werd een nieuwe algemene begraafplaats aangelegd ten zuiden van Rijssen. Ook de katholieke doden werden hier begraven.
Met het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853 kregen de katholieken eindelijk weer ruimte om hun geloof in alle openheid te belijden, ondanks dat veel protestanten hier tegen protesteerden. Zelfs de koning stond hier kritisch tegenover met als gevolg dat het kabinet Thorbecke aftrad. Het was dankzij de Grondwetsherziening van 1848 onder leiding van Thorbecke dat de bisschoppelijke hiërarchie hersteld kon worden. De bezwaren die protestanten hadden lieten zich in het bijzonder gelden in Rijssen als het gaat om de aanleg van een eigen begraafplaats. Pas decennia later, in 1880, kregen de Rijssense katholieken de beschikking over een eigen dodenakker aan de Enterstraat.
Op 27 november 1880 werd het kerkhof gewijd door pastoor Henricus Weitjens. Dit vond plaats in het geheim, omdat men bang was voor de reacties van een aantal protestanten die tegen de komst van het katholieke kerkhof waren geweest. Twee dagen later vond de eerste begrafenis plaats.
Nog datzelfde jaar deed pastoor Weitjens een verzoek aan de bisschop om een overdekte ingangspoort met toren en lijkruimte, inclusief een kapel en kleedkamer, te mogen bouwen volgens de tekening van architect Gerhardus (Gerard) te Riele (1833-1911) uit Deventer.
Het poortgebouw in Rijssen, volledig uitgevoerd in baksteen, was vrijwel identiek aan de in 1869 gerealiseerde toegangspoort bij de aanleg van de katholieke begraafplaats in Deventer (monumentnr. 510770). De bisschop ging akkoord met het voorstel en in 1881 werd de bouw voltooid.
Het ijzeren hekwerk in de poort werd vervaardigd door smid Arnold Struik uit Rijssen. Op het midden van het dubbele hekwerk was een smeedijzeren uiltje geplaatst, dat helaas rond 2010 verdwenen is.
Rijksmonument
Het poortgebouw werd in 1999 aangewezen als rijksmonument op basis van de inventarisatie in het Monumenten Inventarisatie Project (MIP).
Huidige situatie
In 1998 werd het poortgebouw gerestaureerd. En in 2003 werden zowel het hekwerk bij het poortgebouw als het hekwerk langs de straat, dat in 1936 was geplaatst, gerestaureerd.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Rooms-Katholieke begraafplaats Rijssen Rooms-Katholieke begraafplaats Rijssen
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 26 aug 2026 om 02:06.