Den Oever - Afsluitdijk - Twee gedenktekens met uitkijktoren

(510384) monumentenregister Monumentnummer: 510384

Introductie

Met dit monument werd in 1932 de Afsluitdijk gesloten. Het monument is aangeboden door de Maatschappij tot Uitvoering van Zuiderzeewerken. Het monument bestaat uit twee gedenktekens en een uitkijktoren. De gedenktekens van beeldhouwer Hildo Krop en de bronsbeeldgieterij A. Bindels herdenken het sluiten van de dijk. De uitkijktoren naar ontwerp van architect Dudok geeft zicht op het nieuwe IJsselmeer en de Waddenzee. De toren is in 2026 hersteld.

Afb. 1. Foto door Agnes Monkelbaan, juni 2019. CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 01 juli 1998

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1932	1932	exact

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
gedenktekens
uitkijktorens (bouwonderdeel)

Bouwstijlen

bouwstijl	zuiverheid	toelichting
Expressionisme

Ambachten

vakman/organisatie	plaats	beroep	toelichting
Willem Marinus Dudok		architect / bouwkundige / constructeur
Hildo Krop		beeldhouwer / steenhouwer / schrijnwerker

Tijdlijn

• (1933) Plaatsing van het monument en de uitkijktoren daar waar de dijk is gesloten in 1932.
• (1932) De basis van de uitkijktoren, gebouwd tegen de schuinoplopende zuidoostzijde van het dijklichaam, bekleed met blokken ruw behakte natuursteen. In de oost- en westzijde van de basis bevindt zich een ingang, bestaande uit een zware opgeklampte deur. In de zuidgevel van de basis zijn ten behoeve van de horecagelegenheid vijf rechthoekige liggende vensters aangebracht.
• (1932) De uitkijktoren van 20 meter hoog, ontworpen door W.M. Dudok. De toren is opgetrokken in gewapend beton, wit gesausd en gemodelleerd om een wenteltrap van gewapend beton met granieten traptreden en stalen trapleuningen. De noordwestzijde van de uitkijktoren is recht en gesloten. De zuidwestzijde is opengewerkt en bestaat uit een skelet van gewapend betonnen stijlen (bevestigd aan de wenteltrap). Tussen de stijlen zijn hoge vensters aangebracht. De traptreden die naar het bordes voeren zijn vervaardigd van kwartsiet, de dekplaten van de balustrades van gepolijst zwart graniet. De uitkijkpost bevindt zich aan de noordwestzijde van de toren en heeft een langgerekt zeshoekig grondplan met vrij hoge balustrade. De luifel van de uitkijkpost is tevens de onderkant van het dak. Het dak is een tentdak, bekleed met koper.
• (1932) Gedenkteken met granieten beeldhouwwerk ontworpen en vervaardigd door Hildo Krop. Twee granieten blokken met opgestuwde golven, waartussen een groot betonnen blok staat. In het betonnen blok zijn drie liggende granieten platen gestoken, waarop de tekst "HIER WERD DE DIJK GESLOTEN 28 MEI 1932" is uitgehouwen.
• (1932) Een bronzen reliëf aangebracht op het bordes onder de luifel, aan de voet van de uitkijktoren (aan de zuidwestzijde). Op het reliëf zijn drie dijkwerkers uitgebeeld met daarboven de tekst in bronzen letters "EEN VOLK DAT LEEFT BOUWT AAN ZIJN TOEKOMST". Het reliëf is gegoten door bronsbeeldgieterij A. Binder uit Bloemendaal.
• (1952-56) Uitbreiding monument.
• (1970) aanleg autosnelweg met afslagen en opritten met parkeerplaatsen aan beide zijden en een loopbrug om de weg over te kunnen steken.
• (1982) Souvenirwinkel in basement.
• (2026) Restauratie.

Monumentale (kern)kwaliteiten

• (Materiaalwaarde) Brons (reliëf A. Binder); graniet (gedenkteken H. Krop); beton, staal, glas, kwartsiet, graniet, koper (uitkijktoren Dudok).
• (Beeldwaarde) De beeldwaarde is de herkenbaarheid van het monument als herinnering aan de plek waar de Afsluitdijk gesloten is met een ontwerp dat herinnert aan de architectuur van W.M. Dudok (uitkijktoren), de beeldhouwkunst van Hildo Krop (gedenkteken) en het ambacht van de bronsbeeldgieterij A. Binder uit Bloemendaal (gedenkteken). De functionaliteit van de verticaliteit van de toren als uitkijktoren.

Advies omgevings­vergunning

Over dit monument is advies uitgebracht:

• Den Oever - Advies 163517 (6 juli 2021)

Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.

Bronnen en verwijzingen

• Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, praktijkvoorbeelden: Afsluitdijk Waterveiligheid en iconisch erfgoed verenigd

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Rijksmonumenten - Canonvenster 40 - De watersnood (bestaat nog niet)

Hoort bij deze thema's

• Monumenten

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---