Oudeschoot - Schoterlandseweg bij 45
Monumentnummer: 510471
Introductie
Grafkelder familie Bienema
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 20 januari 1999
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Onderdeel van complex
Dit monument is onderdeel van een rijksmonumentencomplex: Complexen/510466.
Historie
In 1763 kocht de familie Bienema uit Heerenveen een boerderij met bijbehorende laan ten oosten van Oudeschoot. De familie had fortuin gemaakt in het veen en lieten de boerderij verbouwen tot zomerverblijf met de naam Veenwijk. Zoon Epke Roos van Bienema (1767-1810) en zijn vrouw Sara Suzanna Bergsma (1769-1836 ) lieten niet alleen het huis vergroten, maar breidden ook het landgoed uit. Tussen 1807 en 1810 liet Epke op ruim 500 meter afstand van het woonhuis een grafkelder aanleggen.
De grafkelder, bestaande uit een gemetselde gewelfconstructie, werd half ingegraven en rondom werd een brede cirkelvormige gracht gegraven. Met de uitkomende grond werd de kelder toegedekt. De toegangstrap van de kelder werd afgedekt met een schuin liggende dekplaat. Deze plaat (nu vermoedelijk beton) wordt op zijn plaats gehouden door metalen klemmen. Ter weerszijden van de toegang werden later hulstbomen geplant. Een houten ophaalbrug met daarop een houten hekwerk sloot het geheel af. Ergens in de 20e eeuw werd het hek vernieuwd maar nu zonder ophaalbrug.
In totaal zijn er 16 personen in de kelder bijgezet, waarvan als eerste Epke zelf. Elders wordt gesproken van 22 personen. Als laatste werd in 1901 diens kleinzoon mr. Epke Roos van Bienema bijgezet. Hierna ging het eigendom naar de kerkvoogdij van Oudeschoot, tevens erfgenaam van het bos rondom en de grond van de pastorie. Een deel van het landgoed werd in 1845 verkocht. Later is het zomerverblijf afgebroken en werd hier een verblijf voor ongehuwde en behoeftige dames gebouwd, de latere Julia Jan Wouters stichting. Lange tijd was het bos afgesloten, maar in de jaren zeventig werd het weer opengesteld voor publiek. Het eigendom van het bos, inclusief grafkelder was toen in handen gekomen van Staatsbosbeheer. Behalve een bord met de aanduiding dat hier een grafkelder lag, deed Staatsbosbeheer weinig aan onderhoud. In 1975 bleken enkele jongeren brandend materiaal in de kelder te hebben gegooid waardoor twee grafkisten verbranden. De brandweer had grote moeite de kelder te openen, maar uiteindelijk lukte dat. De verbrandde kisten werden nadien herkist.
Brug en hekwerk waren begin deze eeuw verdwenen en wandelaars konden over de droge sloot de grafkelder bereiken.
In 2020 is de brug en het hekwerk weer aangebracht en is de gracht uitgegraven zodat de kelder nu niet meer te bereiken is. De brug is zodanig vormgegeven dat het fungeert als een soort uitkijkplatform. Het geheel is ontworpen door kunstenaar Arjen Boerstra.
Rijksmonument
Ondanks dat de grafkelder dateert uit 1810 is deze toch opgenomen bij de Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Dat project bracht potentiële monumenten in kaart uit de periode 1850-1940. De grafkelder is aangewezen als onderdeel van het complex van de Julia Jan Wouters stichting. Tevens werd gesteld dat het een bijzonder object vormt in de typologische en functionele ontwikkeling van de grafkelder, dat tot de vroegste van dergelijke particuliere grafkelders in Friesland behoort. Het heeft vermoedelijk als voorbeeld gediend voor een vergelijkbare grafkelder op de begraafplaats van Brongerga van de familie Scheltinga. Ook elders in Fryslân zijn in de 19e eeuw dergelijke kelders aangelegd. Voorts is bij de aanwijzing de redelijke mate van visuele gaafheid in de landschappelijk omgeving genoemd.
De nieuwe brug met uitkijkplatform is niet beschermd.
Huidige situatie
Wie momenteel bij de grafkelder komt, ziet als eerste het forse houten hekwerk met daarin een hoge deur met ijzerbeslag. Erachter is een platform gebouwd met een kleine uitstulping boven de gracht. Boven de deur is het wapen van de familie Bienema (zonder van) opgenomen met onder en boven “Grafkelder Familie Bienema”. Rechts van het hekwerk staat een informatiebord. Op het eiland ligt de grafkelder onder een gronddekking. De begroeiing die ooit op de heuvel stond is teruggebracht tot de twee hulstbomen. Rondom de gracht staan met name eiken.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Grafkelder familie Bienema. Stichting Oranjewoud Historie.
- Grafkelder midden in een bos, in: Friese koerier, 17 juni 1953
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Sabine Broekhoven, Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Yme Kuiper, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Fryslân – Oudeschoot (Aldskoat) (gemeente Heerenveen) (2000), p. 253
Zie ook
Monumenten- Complexen/510466 (bestaat nog niet)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 4 mei 2026 om 02:05.