Oranjewoud - Marijkemuoi-wei 19
Monumentnummer: 510499
Introductie
Grafkelder familie Van Limburg Stirum
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 13 oktober 1999
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Historie
Charles L.A.J. graaf van Limburg Stirum (1877-1931) gaf begin 20e eeuw opdracht tot de bouw van een grafkelder op het kerkhof van Brongerga. Hij was in 1901 getrouwd met Maria de Blocq van Scheltinga en was toen luitenant der infanterie bij het garnizoen in Leeuwarden. Na het verlaten van de militaire dienst liet hij in 1906 in Oranjewoud het huis Prinsenhof bouwen. Zijn vrouw erfde in 1910 huize ‘Oranjewoud’, waar het gezin vervolgens ging wonen. Het bezit van zijn vrouw stelde de graaf in staat zich te wijden aan de landbouwkundige zaken die dit bezit met zich meebrachten. Zo hield hij zich bezig met de ontginning van heidevelden nabij Mildam. Daarnaast bekleedde hij een groot aantal nevenfuncties. In de mobilisatiejaren van 1914-1918 was Van Limburg Stirum weer actief in militaire dienst, nu met de rang van kapitein.
De graaf had evenwel geen goede gezondheid en bracht zijn laatste jaren door in een rolstoel. Hij overleed in 1931, 54 jaar oud. De bijzetting in de grafkelder vond plaats onder grote belangstelling. De gravin overleed in 1942 op 63-jarige leeftijd en zal ook bijgezet zijn in de grafkelder.
De kelder ligt op een opvallende plek op het kerkhof. Niet zozeer door de kelder zelf, maar door de hellingbaan naar de kelderdeur. Vanaf de ingang van het kerkhof is deze gemakkelijk te bereiken en zeker 30 graven zijn opgegeven voor de bouw van kelder en hellingbaan. De hellingbaan maakt een kromming en is voorzien van muren uit gele baksteen, afgedekt met een betonnen rand. De baan is voor het grootste deel voorzien van zand, maar bij de deur ligt een stukje bestrating van gele klinkertjes. Links van de deur is een afvoer aangebracht en de drempel is een aantal centimeters hoog om de kelder droog te houden. De muren van de hellingbaan sluiten aan op de neoclassicistische voorgevel van de kelder. Deze bestaat ter weerszijden uit pilaren op hoge basementen. De pilaren lijken van rood graniet te zijn vervaardigd, maar zijn van granito. Tussen de pilaren zijn metalen toegangsdeuren opgenomen onder een flauwe rondboog. De deuren zijn voorzien van fraai gedecoreerde duimhengen en lijken geklonken. Boven de deuren is de naam VAN LIMBURG STIRUM opgenomen, in kapitalen. Aan de linkerzijde van de naam, boven de pilaar is het wapen van de familie De Blocq van Scheltinga opgenomen en aan de rechterzijde het wapen van de familie Van Limburg Stirum. Hierboven een timpaan. De basementen van de pilaren zijn zwart geverfd, de pilaren in een rode kleur, de deuren in een donkergroene kleur terwijl de rest van de voorzijde wit geverfd is. De kelder zelf is een betonnen bak van ongeveer 4,5 bij 5,5 meter en voorzien van een licht hellend en iets overstekend betonnen dak. Feitelijk wordt dit deel door het hogere fronton aan het oog onttrokken. In de lage zijgevels die een stukje boven de grond uitsteken zijn aan weerszijden luchtopeningen aangebracht. Verder zijn er geen openingen. De zichtbare delen zijn niet wit maar licht groen geschilderd.
De constructie bleek niet al te deugdelijk want na verloop van tijd konden de deuren niet meer geopend worden. Ze werden in 1989 vervangen door houten exemplaren. Deze waren na verloop van tijd zo rot dat bezoekers zo de kelder binnen konden gaan. in 2003 was de kelder door betonrot in zo’n slechte staat dat het dak gestut moest worden. De PKN-gemeente Heerenveen heeft daarop samen met de familie De Blocq van Scheltinga de grafkelder gerenoveerd. In 2006 werd de renovatie afgesloten. Overigens werd rond dezelfde tijd ook de grafkelder van de familie Van Scheltinga gerenoveerd. Deze is geen rijksmonument.
Na het overlijden van de gravin kwam het buiten "Oranjewoud" door vererving aan jhr. Martinus de Blocq van Scheltinga (1900-1961), de oudste zoon van haar neef jhr. Hans Willem de Blocq van Scheltinga. Opnieuw woonde er op "Oranjewoud" een Van Limburg Stirum, want jhr. Martinus was in 1926 getrouwd met Cecilia Johanna gravin van Limburg Stirum. Zij was een ver familielid van Charles graaf van Limburg Stirum. Toen zij overleed in 1953 werd zij begraven op Brongerga, maar in een apart graf. Jhr. Van Scheltinga verkocht het landgoed hierna en vestigde zich in Zwitserland. Daar overleed hij in 1961 en werd begraven in Lausanne.
Rijksmonument
In de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel IX. De provincie Friesland uit 1930 wordt in Oranjewoud wel de klokkenstoel op het kerkhof van Brongerga genoemd, maar niet de grafkelder. Die was toen al wel gebouwd, maar werd niet monumentaal geacht. De klokkenstoel werd in 1967 aangewezen als rijksmonument en op grond van het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) volgde in 1999 de aanwijzing van de grafkelder. De PKN-gemeente Heerenveen maakte in eerste instantie bezwaar tegen de aanwijzing omdat zij meende niet de eigenaar te zijn. Echter, tot 2010 was het zo dat het eigendom van grafmonumenten, en dus ook deze kelder, bij de eigenaar van de grond lag. Dat was de PKN-gemeente Heerenveen en daarom werd het bezwaar afgewezen. Na 2010 is de wet aangepast en zijn grafmonumenten en grafkelders eigendom van rechthebbenden of nabestaanden. Het oorspronkelijke bouwjaar van de kelder is nog steeds een raadsel. In ieder geval wordt meestal vòòr 1916 genoemd, maar de bron daarvoor is onduidelijk. Er is wel een krantenknipsel uit 1917 dat de kelder bij naam noemt.
Volgens de aanwijzing is de grafkelder van de familie Van Limburg Stirum van algemeen cultuurhistorisch belang als bijzonder object in de typologische ontwikkeling van de grafkelder, met name vanwege de toepassing van beton. Dat was in die tijd geen gangbaar materiaal voor een grafkelder. Verder heeft de grafkelder een esthetische kwaliteit, bijzondere detaillering, architectonische gaafheid van het exterieur en vormt het een typologische zeldzaamheid.
Huidige situatie
De grafkelder wordt redelijk onderhouden. Een decennium na de restauratie was de witte kleur wat groen geworden door algaanslag, maar na een schoonmaak- of schilderbeurt is dat weer verholpen. Helaas zijn de betonnen banden op de rand van de hellingbaan op sommige plekken uiteen geweken en beschadigd. Het lijkt erop dat de maaimachine een aantal keren de rand heeft geraakt. Het klinkervloertje voor de deur is begroeid met mos en het voeg- en metselwerk van het muurtje van de hellingbaan zijn aan onderhoud toe.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Stichting Historie Oranjewoud Kerk van Brongergea
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema'sBeschermd stads- en dorpsgezicht BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 4 mei 2026 om 02:05.