Hendrik-Ido-Ambacht - Kerkstraat tegenover 11
Monumentnummer: 511003
Introductie
Poortgebouw op begraafplaats Waalhof.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 25 augustus 1998
Bouwactiviteiten
Bouwstijlen
Historie
De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht ontstond in 1855. Het jaar ervoor had een van de voorgaande gemeenten, Hendrik-Ido-Schildmanskinderen-Ambacht en de Oostendam geheten, net een algemene begraafplaats aangelegd. Tot dan werd in de omgeving begraven op het kerkhof bij de middeleeuwse kerk van Hendrik-Ido-Ambacht.
Bij de begraafplaats werd waarschijnlijk in diezelfde tijd een poortgebouw gebouwd. Het betreft een rechthoekig ondiep gebouw, opgetrokken uit gele IJsselsteen in kruisverband met knipvoegen. Die voegen zijn overigens bij de laatste restauratie gewoon platvol gevoegd. De poort gaf toegang tot de begraafplaats via een dubbele pseudo-paneeldeur onder een bakstenen rondboog. Boven de hoge deuren is een hardstenen gevelsteen ingebracht met in een cartouche het opschrift: "Zyt ook gy bereid?". Deze uit Mattheüs 24:44 afkomstige tekst verwijst naar de wederkomst van Christus.
Het poortgebouw staat iets achter de rooilijn van de destijds nog smallere Kerkstraat, mogelijk om de lijkkoets gelegenheid te geven hier tijdelijk te staan. De voorgevel met centraal de hoge deuren is links en rechts voorzien van blindvensters onder een rondboog. De gevel wordt gesloten door een houten gootlijst met bakgoot erachter. Ter hoogte van de muurscheidingen zijn muurankers zichtbaar. Op het schilddak liggen zwart geglazuurde Hollandse pannen. Op de hoeken zijn eenvoudige pironnen aangebracht. De rechter zijgevel is blind, terwijl in de linker zijgevel op ooghoogte een smal venster is aangebracht. De achtergevel is nagenoeg identiek, maar nu zijn de blindvensters vervangen door enkele houten deuren met ijzerbeslag onder een rondboog. Erachter kleine bergruimten waarvan één mogelijk diende als lijkenhuisje. In de poortopening aan deze zijde zijn geen deuren aangebracht, hoewel de hengsels daartoe wel aanwezig zijn. Onder de poortdoorgang liggen tegels en de muren zijn blind. De kap is hier zichtbaar en ook dat de delen boven de poortopening enkelsteens zijn opgetrokken en afgesmeerd met cement.
Als toegang functioneert het poortgebouw niet meer na de uitbreiding uit de jaren dertig waarbij een nieuwe ingang werd gecreëerd aan de oostzijde van de begraafplaats. Op de poortdoorgang sluit nog wel het oude hoofdpad aan, maar dit heeft zijn functie feitelijk verloren.
Rijksmonument
Het poortgebouw is opgenomen bij de Monumenten Inventarisatie Project (MIP) en vervolgens geselecteerd omdat hier gaat om een representatief voorbeeld van een 19e-eeuws poortgebouw bij een begraafplaats. Voorts ging het om een gaaf object en heeft het ensemblewaarde als onderdeel van een begraafplaats met monumentale beplanting. De begraafplaats zelf is overigens niet beschermd. Het poortgebouw is inderdaad ten opzichte van andere poortgebouwen bij begraafplaats zeer sober en terughoudend uitgevoerd.
In 2002 is het poortgebouw gerestaureerd, waarbij onder meer de kap vernieuwd is, het metselwerk anders gevoegd is en de deuren vernieuwd zijn.
Huidige situatie
Het poortgebouw wordt nog steeds gebruikt als opslag en de onderdoorgang functioneert feitelijk als schuilgelegenheid. Op het poortgebouw sloot een laag smeedijzeren hekwerk aan, maar dat is door begroeiing van een haag aan weerszijden aan het oog onttrokken. Voorheen stond rechts van het poortgebouw een monumentale rode beuk, maar die is 2013 gekapt. Ter plekke is later een nieuwe rode beuk geplant.
In 2026 liet de staat van het houtwerk van het poortgebouw te wensen over.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 5 mei 2026 om 02:06.