Heerlen - Akerstraat bij 37A - Belgisch monument
Monumentnummer: 512807
Introductie
Dit grafmonument is centraal gelegen op de gemeentelijke begraafplaats aan de Akerstraat in het centrum van Heerlen.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 20 juli 1999
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Historie
In de Eerste Wereldoorlog bleef Nederland neutraal maar er kwamen talloze vluchtelingen de grens over. Onder deze vluchtelingen bevonden zich veel militairen die hier geïnterneerd werden. In 1915 werd besloten deze militairen een meer zinvolle opvang te geven. In Limburg konden kleine groepen aan de slag in de mijnen, waar hun inzet hard nodig was door het wegvallen van Duitse en Oostenrijkse arbeiders. Er zouden in totaal zo’n 2.000 Belgen in de mijnen werken tot de Wapenstilstand van 11 november 1918. Niet alle geïnterneerden hebben hun periode in Nederland overleefd. Een aantal van hen is overleden aan de gevolgen van een ziekte of ongeluk. Vanaf oktober 1918 stierven nog eens 12 Belgen aan de Spaanse griep. Allen werden begraven op de gemeentelijke begraafplaats van Heerlen aan de Akerstraat. Bij de onthulling van het monument ging het om 14 mannen, maar later is er nog een Belg bijgezet.
In 1923 vroeg het Comité du Souvenir Belge om aandacht voor deze omgekomen Belgen. Op een verzoek van de Belgische gezant in Den Haag besloot de gemeente Heerlen medewerking te verlenen aan een initiatief om een monument op te richten. De locatie werd gevonden op de begraafplaats aan de Akerstraat in Heerlen. Daar werd op een uitbreiding uit 1910 een groot stuk grond gereserveerd voor de bouw van een diepe grafkelder. Op de kelder werd een fors monument geplaatst dat betaald werd door de staat België en onderhouden door de gemeente Heerlen. De grond werd kosteloos ter beschikking gesteld.
Het grafmonument bestaat uit een grote opstand, opgebouwd uit blokken hardsteen met hierin de namen gegraveerd van de overleden Belgische geïnterneerden. De opstand bevat bovenin een rand met daarin een Frans/Nederlandse tekst: AAN DE BELGISCHE GEÏNTERNEERDE SOLDATEN OVERLEDEN TE HEERLEN. De opstand wordt bekroond door een klein hardstenen kruis. Voor de opstand, die fraaie wangen kent, ligt een korte verhoging op een breed basement. Tegen de opstand staat een hoge vergulde grafurn op een kleine sokkel. Aan weerszijden steekt nog een rechthoekige hardstenen omlijsting uit waarbinnen een bloemperkje. Voor het grafmonument is een dubbel metalen luik aangebracht die naar de grafkelder voert. De geheel betonnen kelder is voorzien van twee lagen met balken waarop de grafkisten zijn geplaatst. Het geheel wordt aan de voorzijde omsloten door elf kleine natuurstenen kegels met hiertussen een smeedijzeren ketting. Het lijkt erop dat het korte basement onder de grafurn en het kruis in het begin gezwart waren.
De grafkelder met monument werd op 3 mei 1925 onthuld onder grote internationale belangstelling. In 2025 vond de eeuwherdenking plaats van de onthulling.
Rijksmonument
Het grafmonument is in 1999 aangewezen als rijksmonument, voortkomend uit het Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Dit project beoogde monumenten uit de periode 1850-1940 in beeld te brengen. Bij de waardering wordt duidelijk dat het grafmonument cultuurhistorische waarde bezit als bijzondere herinnering aan de Eerste Wereldoorlog. Volgens de waardering bevat het grafmonument architectuurhistorische waarde wegens esthetische kwaliteiten van het ontwerp, het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek. Voorts ontleent het object ensemblewaarde aan de situering centraal op de Algemene Begraafplaats van Heerlen, die overigens niet beschermd is. Het grafmonument is tenslotte van algemeen belang wegens de cultuurhistorische en typologische zeldzaamheid.
Huidige situatie
Het grafmonument verkeert in redelijk goede staat. Er hebben al eens werkzaamheden plaatsgevonden aan de urn, te zien aan de nieuwe bevestigingsbouten. Ook de voegen zijn al eens opnieuw gevuld. Het monument wijkt licht. De voegen zijn gevuld met gewoon cement, wat niet bijdraagt aan de instandhouding van het geheel. Omdat het grafmonument op de betonnen kelder staat is niet te verwachten dat het monument meer schade zal oplopen.
In het verleden werd het perk voor het monument geheel ingeplant met bollen, maar in deze eeuw, na 2008, is een deel van het perk bestraat met klinkers.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Wijst, M.A. van der; Het Belgische grafmonument te Heerlen, herinnering aan een ballingschap, in: Het land van Herle, 27e jaargang, aflevering 1, jan/mrt. 1977
Zie ook
Artikelen- Graftekens van natuursteen
- Rijksmonumenten - Canonvenster 35 - De Eerste Wereldoorlog (bestaat nog niet)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 5 mei 2026 om 02:05.