Helmond - Molenstraat bij 72
Monumentnummer: 513024
Introductie
Calvarieberg, centraal op de katholieke begraafplaats van Helmond.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 17 februari 2000
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Onderdeel van complex
Dit monument is onderdeel van een rijksmonumentencomplex: Complexen/513022.
Historie
Eeuwenlang begroef men de Helmondse doden in en rond de Lambertuskerk, tot 1830. Als gevolg van de verplichting voor gemeentes met meer dan 1.000 inwoners om een begraafplaats buiten de bebouwde kom aan te leggen, was ook Helmond genoodzaakt een plek te vinden voor een nieuwe dodenakker. Die werd gevonden op de hoek van de huidige Molenstraat en Zuideinde. Hier werd in 1830 een nieuwe begraafplaats in gebruik genomen, bestaande uit een katholiek deel en een protestants deel. Aangezien de meeste mensen in Helmond katholiek waren, was het katholieke deel met 2.420 el navenant groter dan het protestantse deel van 118 el. Beide delen hadden een eigen ingang en op het katholieke deel stond een baarhuisje.
In 1865 namen de protestanten een nieuwe begraafplaats in gebruik, even verderop aan de Molenstraat. Intussen hadden de katholieken het gemeentebestuur al verzocht om de hele begraafplaats over te mogen nemen in eigendom. Daar werd echter geen gevolg aan gegeven, vooral uit angst dat er vanaf dat moment grafrechten betaald zouden moeten worden.
Uiteindelijk kozen de katholieken ook voor een eigen begraafplaats, gelegen naast de protestantse begraafplaats aan de Molenstraat. De begraafplaats kreeg een poortgebouw met daarachter een lange laan die leidde naar een calvarieberg met rondom gepland de priestergraven. Hoewel de bisschop had aangegeven dat enkel een kruis volstond, koos het kerkbestuur toch voor een calvariegroep van drie beelden, met naast de gekruisigde Jezus Maria en Johannes. Opvallend is de slang die zich om het onderste deel van het kruis wikkelt. Alle beelden zijn uitgevoerd in gietijzer en witgeschilderd. De fabrikant is onbekend. De calvarieberg is begroeid met gras en aan de onderzijde begrensd door een lage bakstenen keermuur.
Calvariebergen zijn te herleiden tot Golgotha, de plek waar Christus aan het kruis gestorven is. De calvarie komt als devotieobject veelvuldig voor in allerlei vormen en bestaat in ieder geval uit een kruis, bij voorkeur op een lichte verhoging, hetgeen de berg verbeeldt. Vaak wordt de calvarie uitgebreid met beelden, in het bijzonder met het lichaam van Christus aan het kruis (corpus genaamd). Soms wordt het kruis geflankeerd door andere figuren, zoals Maria, Maria Magdalena en Johannes de Evangelist.
Op katholieke kerkhoven en begraafplaatsen heeft het kruis een centrale plek. Van oudsher tegen de muur van de kerk, maar later vaker centraal binnen de aanleg op het kruispunt van de hoofdpaden. De berg kan allerlei vormen aannemen, van een eenvoudig basement tot een heuvel van rotsblokken of aarde. Bij grote calvaries bevindt zich soms een grafkelder onder het kruis, vaak voor de priesters van de parochie, maar vaak ook een baarhuisje of bergruimte aan de achterzijde.
Langs de laan naar de calvarieberg en in het halfrond ervoor liggen de katholieke notabelen van Helmond begraven in soms grote en opvallende grafmonumenten. Een aantal van deze grafmonumenten zijn aangewezen als rijksmonument..
Rijksmonument
Naar aanleiding van het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) werden uiteindelijk in 2000 een aantal onderdelen van de begraafplaats aangewezen als rijksmonument, waaronder de calvarieberg.
Huidige situatie
De calvarie is het middelpunt van de begraafplaats gebleven, waar intussen aan de achterzijde van de calvarieberg de priesters worden begraven. De calvariegroep verkeert in goede conditie, maar de calvarieberg heeft in de zomermaanden ernstig te lijden onder het steeds droger wordende klimaat.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Archief RK parochie H. Lambertus, Helmond (RHCE)
- Collectie R. Jacobs, 1974-1980 (RHCE)
Zie ook
Monumenten- Complexen/513022 (bestaat nog niet)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 9 sep 2026 om 02:07.