Uithuizen - Hoofdstraat-West bij 85
Monumentnummer: 515279
Introductie
Graf- en bidkapel op katholieke begraafplaats.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 19 maart 2001
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Onderdeel van complex
Dit monument is onderdeel van een rijksmonumentencomplex: Complexen/515277.
Historie
Na de voltooiing van de nieuwe kerk in 1860 werd in 1870 ten zuiden daarvan tevens een begraafplaats aangelegd. Die begraafplaats was vrij eenvoudig van aanleg, zoals veel katholieke begraafplaatsen. In 1890 liet de parochie aan de oostzijde van de begraafplaats een grafkapel bouwen. Het ontwerp was van een architect Nieboer uit Utrecht. Over deze architect is verder weinig bekend. De bouw werd aanbesteed aan aannemer A. Rubertus uit Uithuizen.
De kapel werd gebouwd aan het eind van de hoofdas, die oost-west loopt. De kapel is een ondiep gebouw met een driezijdige sluiting, opgetrokken in rood-bruine baksteen op een donker bakstenen trasraam, afgezet met een muizentandlijst. De kapel wordt gedekt door een afgekort zadeldak met leidekking. De nok wordt bekroond door een piron.
De voorgevel bevat een grote nis die omlijst wordt door een spitsboog. Daarboven wordt de gevel beëindigd met een tuitgevel. In de top een korfboognis met aan weerszijden een nis onder getrapte keperboog, alle met bakstenen onderdorpel. De spitsboog word geflankeerd door rode bakstenen bloemmotieven aan weerszijden. Op een toppilaster is een smeedijzeren kruis geplaatst. De hoeken van de kapel worden geaccentueerd door een getrapte steunbeer met hardstenen dekplaat. In de vijf zijmuren bevinden zich blinde spitsboognissen onder rollaag met bakstenen onderdorpel. In de achtergevel (oostzijde) bevindt zich in het trasraam een korfboognis onder rode bakstenen rollaag, die is dichtgezet; ervoor een betonplaat omlijst met bakstenen. Dit was de toegang tot de grafkelder. In de loopt der tijd werden hier vijf pastoor bijgezet.
Het interieur van de kapel wordt afgesloten met een zesdelig kruisgewelf met ribben van rode baksteen waarbij de vlakken zijn opgevuld met gele baksteen. In de driezijdige sluiting bevinden zich bovenin spitsboognissen terwijl zich in de zijmuren bovenin een spitsboognis bevindt met daaronder twee korfboognissen, alle blind. Centraal bevindt zich een rechthoekig altaar van rode baksteen met drie vlakken van gele baksteen met rode kruisen erin. Op het altaar staat een calvariegroep met natuurstenen beelden. In het midden Jezus aan het kruis en links Maria en rechts Johannes de evangelist, echter zonder attributen. De vloer van de kapel is belegd met grijze tegels. De toegang van de kapel ligt een stuk hoger dan het pad ervoor.
Rijksmonument
Bij de aanwijzing van de kerk in 1976 werd nog niet verder gekeken, maar door het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) kwamen de pastorie, tuin en kapel in beeld. Deze werden vervolgens in 2001 ook aangewezen als rijksmonument, zijnde van algemeen belang vanwege cultuur- en architectuurhistorische waarde, als voorbeeld van een rouwkapel uit 1890 in de provincie Groningen in neogotische stijl, vanwege de bijzondere vormgeving en detaillering, gebaseerd op de vormentaal van architect A. Tepe, de hoge mate van gaafheid en vanwege de functionele en ruimtelijk-visuele relatie met andere onderdelen van het complex.
Feitelijk is het geen rouwkapel, want hier kunnen geen afscheidsmissen gehouden. Het is een grafkapel omdat zich eronder een grafkelder bevindt en aan de voorzijde kunnen bezoekers bidden voor het zielenheil van de doden.
Huidige situatie
Aan het begin van de 20e eeuw, na aanwijzing verkeerde de kapel in slechte staat. Het voeg- en metselwerk was slecht en vochtdoorslag had het interieur aangetast. Dit was mede veroorzaakt door de versleten leibedekking In 2010 is de kapel gerestaureerd. Om de hoogte tussen pad en kapel te overbruggen is een lage metalen rooster op pootjes voor de kapel geplaatst. Er loopt een pad rond de kapel dat beslagen is met schelpen. Links en rechts liggen grote en voorname grafmonumenten die bijdragen aan een typisch katholieke uitstraling.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Foto's uit 2008 van Kris Roderburg (RCE) Foto's uit 2008 van Kris Roderburg (RCE)
Zie ook
Monumenten- Complexen/515277 (bestaat nog niet)
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 4 mei 2026 om 02:06.