Britswert - Oosterwierumer Oudvaart - Windmotor
Monumentnummer: 516365
Let op: Dit monument is afgevoerd.
Introductie
Gesloopte Amerikaanse windmotor. Voor de registeromschrijving zie hierna.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 05 maart 2001
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Reden van afvoeren
In het besluit d.d. 15 april 2024, zaaknummer 1358163 is te lezen dat dit geen rijksmonument meer is omdat:
'Ik heb vastgesteld dat het rijksmonument als zodanig is tenietgegaan. De monumentale waarden zijn door sloop niet meer aanwezig. In 2000 is het rad eraf gegaan en tot 2013 stond op deze locatie nog de toren. Die is ondertussen ook gesloopt, waardoor er niets meer van de windmotor over is.'
Registeromschrijving
De registeromschrijving luidde:
De AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het open weidegebied tussen het buurtschap Makkum en Britswerd.
De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Record, is in Nederland vervaardigd, en begin 20e eeuw ontworpen door de Gebr. Bakker te IJlst. De molen werd begin jaren dertig gebouwd op de plaats van een afgebroken traditionele windmolen.
Omschrijving
De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep aangebracht. Aan de polderzijde is een stalen kroosrek aangebracht. De molen maalt uit op de Oosterwierumer Oudvaart (Friese boezem). De stalen toren van vrij grote hoogte heeft een ladder en een vierkante stelling bestaande uit stalen liggers en een houten dek. Aan de bovenzijde van de toren is een gietstalen motorlichaam aangebracht. Het zestien gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 4.50 meter. Het rad bestaat uit zes straalarmen waartussen segmenten, met ieder driebladen verbonden door twee ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van één vaan voor de zelfregeling naar de windrichting. De zelfregeling naar windsterkte gebeurt doordat bij toenemende omloopsnelheid de optredende tanddruk-reactiekracht van het windrad groter wordt dan de spanning van de schroefveer van de vaan; de molen zal zich hierbij krimpend uit de wind draaien. De bovenas van de molen is voorzien van een vanginstallatie welke automatisch in werking treedt bij het uit de wind draaien van de molen. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. De waaierpomp wordt hierbij direct aangedreven door de verticale spil.
Waardering:
De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit de eerste helft van de 20e eeuw is van cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang:
- voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der in Nederland ontworpen en gebouwde windmotoren;
- voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens;
- als molentype kenmerkend voor de overgang van de bemaling van kleine bemalingsgebieden door traditionele windmolens naar die door "moderne" amerikaanse windmotoren;
- als voorbeeld voor de overgangsfase tussen windmolenbemaling en motorbemaling;
- vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Oudvaart" en later het Waterschap "Marne-Middelsee";
- vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het open weidegebied tussen het buurtschap Makkum en Britswerd.
Besluit
Over dit monument is een besluit gepubliceerd:
- Britswert - Besluit 1358163 (15 april 2025)
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenMeer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 9 jul 2025 om 02:11.