Voorhout - Dr. Aletta Jacobslaan 9
Monumentnummer: 523429
Introductie
Baarhuisje en verbindingsmuur op het hervormde kerkhof van Voorhout.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 24 juni 2002
Bouwactiviteiten
Historie
Het dorp Voorhout is ontstaan in de 10de eeuw op de rand van een strandwal. Langs een doorgaande weg die van zuid naar noord liep kwam een wegdorp tot ontwikkeling. Ter plekke van een wat hoger gelegen deel werd een kerk gebouwd, een van de vier moederkerken in het Rijnland. Al in 1064 werd de kerk genoemd. Van die eerste kerk is niets bewaard gebleven, het nog bestaande koor dateert uit de 14de eeuw. De kerk werd in de 16de eeuw met twee transeptarmen uitgebreid, terwijl het schip en de toren in 1573 verwoest werden. Pas in 1768 werden deze hersteld. Al die tijd werd er rond de kerk begraven. In 1809 werd de kerk verdeeld tussen de katholieken en protestanten. De eersten lieten in 1882 de toren en het schip afbreken om een nieuwe kerk te bouwen. Bij de verdeling van de kerk was ook het kerkhof in tweeën gedeeld, waarbij de protestanten vooral rondom het koor bleven begraven en de katholieken uiteindelijk op het zuidelijke deel van het kerkhof. De scheiding tussen de twee delen werd in eerste instantie gevormd door een haag die later vervangen is door een muur. Op een lager gedeelte stond, getuige een prent in de krant van die tijd, een houten lijkenhuisje. In 1913 is de kerk gerestaureerd en daarbij is aan het eind van de scheidingsmuur een nieuw baarhuisje gebouwd. Het geheel werd opgeleverd in 1914 naar plannen van de architectenfirma Freem en Bremer uit Arnhem. Het gebouwtje had drie ruimten met elk een eigen toegang. De deur in de kopgevel is later toegevoegd, de andere twee openingen waren direct al voorzien van deuren. De functie die het gebouwtje toegedicht werd, het opbaren van lijken, zal het echter niet als zodanig hebben vervuld. In die tijd waren besmettelijke ziekten grotendeels bezworen, maar op grond van de Wet op de besmettelijke ziekten uit 1872 was een lijkenhuisje nog steeds verplicht. In dergelijke huisjes werden geen personen opgebaard, maar juist bewaard als het vermoeden bestond dat ze gestorven waren aan een besmettelijke ziekte of anderszins op dubieuze wijze om het leven waren gekomen.
Rijksmonument
In juni 2000 ontving de Rijksdienst voor de Monumentenzorg een brief van de Hervormde-Gereformeerde Kerkgemeenschap Voorhout. Hierin werd een aanvraag gedaan voor bescherming van het baarhuisje en de verbindingsmuur. Het baarhuisje deed inmiddels alleen nog dienst als opslaggebouw. De aanvraag was mede ingegeven door een rapport van de Monumentenwacht. In 2001 adviseerde de gemeente Voorhout positief op de aanvraag. De aanwijzing vond plaats in 2002.
Huidige situatie
Het huidige kerkhof maakt inmiddels deel uit van een groter geheel. Bij de naastgelegen katholieke kerk hoorde altijd al een afgescheiden deel dat functioneerde als eigen begraafplaats voor de parochie. Erachter stond lange tijd een kosterswoning, maar die is in 1974 gesloopt om de begraafplaats te kunnen uitbreiden. Daarbij is mogelijk ook een deel toegevoegd aan het hervormde kerkhof. De verschillende begraafplaatsen lopen inmiddels nagenoeg in elkaar over, maar hebben een eigen ingang.
Het baarhuisje is opgebouwd uit baksteen en staat op een rechthoekige grondslag en is onder een zadeldak gebracht dat belegd is met leien. De voorgevel is bekroond met een topgevel en de hoek aan de linkerzijde is uitgemetseld en voorzien van een afdekking met een element van kalksteen. Centraal is een enkelvoudige houten deur aangebracht onder een spitsboog met bovenin een sluitsteen van kalksteen. Boven de deur is een smal venster aangebracht met daarin een glazen raam. De rechter gevel bevat drie openingen met spitsboog beëindiging, waarvan de eerste grotendeels is dichtgemetseld met bovenin een venster met daarin een klapraam met roedenverdeling. De middelste deur bevat geen hang- en sluitwerk terwijl dat wel het geval is bij de rechterdeur. Het sluitwerk is echter nieuw. Opvallend is dat de locaties van de aansluiting van het hang en sluitwerk geaccentueerd zijn met kalkstenen elementen. De achtergevel bevat enkel een smal venster, maar ook hier is de hoek aan de buitenzijde uitgemetseld. Aan de andere zijde sluit het baarhuisje aan op de verbindingsmuur, maar het is goed te zien dat er niet dezelfde steen is gebruikt. De lange gevel aan de buitenkant van het kerkhof bevat drie smalle ramen op dezelfde hoogte. De hemelwaterafvoeren zijn waarschijnlijk in de loop der tijd vervangen.
De verbindingsmuur betreft een eenvoudige bakstenen muur. Aan de buitenzijde zonder geledingen met een ezelsrug. Aan de binnenkant is de muur geleed en onder de ezelsrug is een muizetand aangebracht. Opvallend genoeg zijn de pijlers bij de toegangen (één ervan zelfs met een trap en zijmuur) niet beschermd, terwijl ze waarschijnlijk uit dezelfde tijd dateren. Het kerkhof ligt duidelijk hoger dan de omgeving en kan door trappen bereikt worden of via het belendende kerkhof.
Het geheel wordt goed onderhouden.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 15 mei 2025 om 02:02.