Steensel - Bussereind/Gendersteijn

(525030) monumentenregister Monumentnummer: 525030

Introductie

Schietberg uit 1919.

Voor de exacte locatie en begrenzing van dit archeologisch rijksmonument: volg de link naar het Monumentenregister rechts bovenaan deze kennisbankpagina, en klik vervolgens daar op het bijbehorende kaartje.

Verhaal over het rijksmonument

Hooggelegen op een langgerekte dekzandrug, aan het Bussereind, ligt een heuvel. In het recente verleden is deze heuvel aangezien voor een prehistorische grafheuvel, mede vanwege de prominente ligging met uitzicht over het dal van een klein beekje, de Gender. Uit interviews en historisch kaartmateriaal is gebleken dat het hier gaat om een schietberg, een onderdeel van een militair oefenterrein. Het was een plek waar de Burgerwacht van Steensel, opgericht op 29 januari 1919, regelmatig oefende. Nadat er op de Sprankel een nieuwe schietbaan was aangelegd, werd de schietberg aan het Bussereind de ‘Oude Schietberg’ genoemd.

Het verhaal van de schietberg van Steensel is verbonden met het einde van de Eerste Wereldoorlog, die op 11 november 1918 eindigde in een wapenstand. Voor het neutrale Nederland viel dit middenin een tumultueuze periode. Er waren grote voedseltekorten en er was voortdurend angst voor een opstand van het volk, voor een revolutie. Het was socialistisch leider P.J. Troelstra die in navolging van de omwenteling in Duitsland, in Nederland een socialistische revolutie wilde uitroepen, maar dat mislukte. Die revolutiepoging duurde bijna een week, van 9 tot 14 november, en werd dan ook De Roode Week genoemd. Velen voelden de behoefte persoonlijk tegen dit ‘rode gevaar’ op te treden. In de periode 1919- 1920 werden dan ook overal in Nederland gewapende burgerwachten opgericht, waarbij veel weerbare mannen zich aanmelden. Deze burgerwachten bestonden uit vrijwilligers, gewapende burgers die de gemeenschap moesten beschermen tegen gewelddadige aanslagen. Het waren zelfstandige verenigingen, met een eigen bestuur, waarin de burgemeester een belangrijke rol had. In tijden van nood kon de burgemeester de burgerwacht inzetten als een verlengstuk van de politie bij de ordehandhaving.

Bij de oprichting van de Burgerwacht van Steensel gaven 45 weerbare mannen zich op, burgers die zich moeten bekwamen in de omgang met wapens. Er moest daarom voor hen worden gezocht naar een plek waar ze konden oefenen. Net als elders in De Kempen werd er ook in Steensel gekozen voor een heideterrein, met ruimte voor een aan te leggen schietbaan. Het oog viel op de natuurlijke hoogte aan het Bussereind. Die werd aangepast en omgevormd tot een afgeplatte heuvel. Zo ontstond de schietberg. Deze kogelvanger had een lichte hoefijzervorm waarbij in het concave, ‘holle’ deel de schietschijven stonden. Haaks daarop lag de schietbaan. De leden van de burgerwacht schoten staand, geknield of liggend op de schijven en vanaf vaste afstanden, bijvoorbeeld 25, 50, 100 of 200 meter. Omdat er met scherpe patronen werd geschoten tijdens de schietoefeningen moest de ruimte achter de kogelvanger vrij zijn en gedurende de oefening werd de heuvel voorzien van een rode vlag. Uit bronnen is bekend dat de leden van burgerwachten schoten met Mannlicher-geweren M.95, van Oostenrijkse makelij.

In de eerste jaren fungeerde de burgerwacht als een ordedienst, later kreeg deze steeds meer het karakter van een schietvereniging. In de jaren twintig werden er schietwedstrijden georganiseerd, vaak in augustus. Daarbij kwamen de verschillende burgerwachten tegen elkaar uit, zoals die in de Federatie Burgerwachten Kempenland. Aan het einde van 1938 werd bepaald dat alle burgerwachten hun wapens en munitie moesten inleveren omdat deze nodig waren om de op te roepen militairen te voorzien van wapens bij mobilisatie. In de zomer van 1940 werden alle burgerwachten op bevel van de Duitsers opgeheven.

Vrijstellingsdiepte

Bij dit rijksmonument gaat het om archeologische resten op en/of dicht onder het maaiveld; daarom is er geen vrijstellingsdiepte van toepassing. gunning uitgevoerd worden.

Archeologisch rijksmonumentenpaspoort

Nederland kent circa 1500 archeologische rijksmonumenten. Om eigenaren beter te informeren over 'hun' monument heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in 2023 per monument een archeologisch rijksmonumentenpaspoort uitgegeven. Het bevat informatie over locatie, ouderdom en het type monument, aangevuld met gegevens over bescherming en zorgvuldig gebruik. Deze pagina is (deels) opgesteld en/of aangevuld op basis van dit paspoort. Het is een aanvulling op de monumentgegevens in het Rijksmonumentenregister.

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.