Venlo - Van Postelstraat 53 - Sint Nicolaaskerk
Monumentnummer: 532221
Introductie
Sint Nicolaaskerk met doopkapel, klokkenstoel, pastorie en tuinaanleg.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 14 oktober 2016
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
De rooms-katholieke St. Nicolaaskerk in de Venlose uitbreidingswijk Genooi verving de in 1944 verwoeste middeleeuwse voorganger in de binnenstad. Het nieuwe kerkgebouw was de vijfde parochiekerk in Venlo (het stadgebied ten oosten van de Maas), die sinds 1853 werd gebouwd. De kerk is geheel vrijstaand in een groenzone midden in de wijk. Het sobere ontwerp van architect Joost van der Grinten betekende een radicale breuk met de traditionele rooms-katholieke kerkbouw die tot en met de jaren 1950 aan de orde was. De rechthoekige zaalkerk met semi-vrijstaande doopkapel bestaat uit grotendeels gesloten muren en is ontworpen conform de liturgische opvattingen bij het Tweede Vaticaans Concilie. Ten zuiden van de kerk staat een vrijstaande metalen klokkenstoel. De licht hellende dak wordt gedragen door een metalen constructie zonder kolommen. De westgevel bevat kleine glasbouwstenen openingen die inwendig voor een bijzonder lichteffect zorgen. Verticale muurdammen doen aan steunberen herinneren. Het daglicht valt voor een belangrijk deel van boven binnen via een lichtstraat in het dak.
De kerk is in 2019 aan de eredienst onttrokken en wacht op herbestemming.
Geschiedenis
Op 1 oktober 1946 werd in het noordwesten van de stad , bij Genooi, een nieuwe parochie opgericht, Sint Nicolaas. Als tijdelijke parochiekerk bleef de kapel in Genooi in gebruik. Doordat deze te klein was werd besloten tot een tweede kerk, ondergebracht in een voormalig restaurant. In 1949 werd een parochiehuis opgeleverd dat tevens ingericht werd als noodkerk. In 1955 werd P.H. Weegels als architect gevraagd voor een nieuwe kerk. In 1958 gaf hij de opdracht terug, waarna G.J. van der Grinten werd gevraagd een tijd- en streekeigen kerk te bouwen.
Omschrijving
Stedenbouwkundige situering
Het parochiecentrum St. Nicolaas bevindt zich in de wijk Genooi in Venlo-Noord. Deze wijk is gedeeltelijk voor de oorlog en grotendeels na de oorlog gebouwd op basis van het Uitbreidingsplan Meeuwbeemd Noord (1957). In dit plan neemt het parochiecentrum een centrale plaats in tussen een wijkpark en de noordelijke uitbreiding.
Doopkapel
De doopkapel is een apart bouwvolume dat met een glazen tussenlid is verbonden met de linker zijgevel (noord) van het kerkgebouw. De kapel heeft een met cirkelvormige plattegrond en bestaat uit een bouwlaag afgesloten door een kegeldak. De gesloten gevels gaan over in het kegeldak met een oculus in de top.
Exterieur
Het kerkgebouw heeft een rechthoekige plattegrond. De buitengevels zijn voorzien van een baksteenreliëf met glazen bouwstenen, afgesloten door een flauw hellend zadeldak met lichtstraat en schoorsteen. De voorgevel (oost) van het kerkgebouw is grotendeels gesloten met uitzondering van de dubbele glasdeur centraal in de gevel. De gevel wordt verticaal geleed door acht bakstenen steunberen. Deze deurpartij is de hoofdingang van de kerk.
De linker zijgevel (noord) is grotendeels gesloten met uitzondering van de zeven willekeurig geplaatste vierkante ramen van wisselend formaat. De rechter zijgevel (zuid) is identiek aan de linker zijgevel. De achtergevel (west) is identiek geleed als de voorgevel. De gevel is gesloten met uitzondering van de raam– en deuropeningen onder in de gevel ten behoeve van de ingangen, sacristie en zijkapellen.
Uiterst links en rechts bevindt zich een dubbele glasdeur die toegang geeft tot de kerkzaal en een van de zijkapellen. De linkerentree geeft tevens toegang tot de kerkzaal, een zijkapel en de doopkapel. In de derde travee van rechts bevindt zich een enkele glasdeur met flankerende raampartij van glazen bouwstenen die toegang geeft tot de sacristie. De overige raampartijen bestaan uit glazen bouwstenen aan de bovenzijde afgesloten door twee gekoppelde liggende valramen.
De vrijstaande klokkenstoel bestaat uit een open constructie van stalen I-profielen waarin de drie klokken hangen boven elkaar. De staalconstructie heeft de vorm van een hoge vierpoot met enkele dwarsverbindingen.
De pastorie is gelegen aan de zuidwestzijde van de kerk op de hoek van de Wolweversstraat en de Bisschop van Hoensbroeckstraat. De pastorie met rechthoekige plattegrond bestaat uit een bouwlaag en een zolderverdieping onder een zadeldak. Aan de noordzijde bevindt zich de ingang. De aanleg bestaat uit een grasveld begrensd door hagen, met een voetpad naar de deur in de oostelijke gevel.
Constructietechniek
Doopkapel en kerkgebouw zijn opgetrokken in paars blauwe klinkers, bij de doopkapel in koppenverband, bij de kerk in halfsteensverband, afgewisseld met glazen bouwstenen. De gevels van de pastorie zijn opgetrokken in een paarsblauwe klinker met aan de voorzijde (zuid) grote glaspartijen.
Interieur: indeling
De binnengevel van de doopkapel is van schoon metselwerk met stalen spanten, voorzien van stralingslampen. Het kegeldak is naar boven toe geopend. De vloer is belegd met gewassen betontegels. In de ruimte een doopvont.De kerkruimte kent een amfitheatersgewijze rangschikking van zitplaatsen, dakvorm en lichtinval ondersteunt de concentratie op het liturgisch centrum. De tussenmuur scheidt de hoofdruimte van de bijruimten. In de bijruimten zijn ondergebracht de zij- en biechtkapellen, sacristie en nevenruimten Boven de bijruimte bevindt zich het zangkoor. Het liturgisch centrum lag verdiept. Boven het liturgisch centrum is een lamp, vormgegeven als een metalen ster. Het altaar is bijna middenin de ruimte geplaatst met 900 zitplaatsen over drie zijden verdeeld. Aan de vierde zijde, boven de inbouw, sluit het koor de kring. In de inbouw bevinden zich onder meer ingangen, zijkapellen en sacristie.
Interieur: techniek en materialen
De binnengevels van het kerkgebouw zijn opgetrokken in kleine betonblokken (pora-lux stenen). Het plafond is betimmerd met vurenhout, de vloer met uitgewassen betontegels met uitzondering van het liturgisch centrum. De ruimte wordt overspannen door houten spanten ondersteund door muren versterkt met pilasters. De bijruimte is aan de zaalzijde met redwood bekleed. Het liturgisch centrum was belegd met tegels in basaltlava.
Aankleding en inventaris
Kunstwerken/orgels/gedenktekens/meubels die onderdeel zijn van het monument:
- Ringdeuvelspanten. Locatie: kerkruimte. Kunstenaar: Van der Grinten. Datering: 1961
- Baksteenreliëf met glazen bouwstenen. Locatie: buitengevels. Kunstenaar: A.M.H.M Neyens. Datering: 1961
- Wijwaterbekken, metaal. Locatie: noord ingang kerkruimte. Kunstenaar: Van der Grinten. Voorstelling: kom. Datering: 1961
- Orgel. Locatie: bijruimte
- Verlichting, godslamp. Locatie: kerkruimte. Voorstelling: metalen ster. Datering: 1961
- Locatie (in/aan het beschermde monument): Doopkapel. Voorstelling: doopvont
- Wandkleden wol en zijde. Locatie: kerkruimte. Kunstenaar: N. Neyens-Wiegman. Voorstelling: Verrezen Christus. Datering: 1961
- Zijden applicatieborduurwerk. Locatie: kerkruimte. Kunstenaar: N. Neyens-Wiegman. Voorstelling: kruiswegstaties. Datering: 1961/1985
Waardering
Cultuurhistorische waarde. Belang van het object
Het kerkgebouw is van cultuurhistorische waarde als herkenbare vroeg naoorlogse uitdrukking van de katholieke identiteit van Venlo in het algemeen, en de Nicolaasparochie in het bijzonder. De kerk is een goed voorbeeld van de centrale positie die bij de ontwikkeling van stadsuitbreidingen aan kerkelijke voorzieningen binnen de wijken werd toegekend. Als vroeg voorbeeld van het gebruik van ringdeuvelspanten. De inrichting van het interieur van de kerk en de doopkapel is een vroeg voorbeeld van het inrichten van een kerk conform de opvattingen van het Tweede Vaticaans Concilie. In de architectonische expressie van doopkapel en kerkgebouw ligt de nadruk op een sober vormgegeven en naar binnen gekeerd gebouw waarin de gemeenschap van gelovigen centraal staat, zonder de tot dan toe gebruikelijke representatieve en hiërarchische elementen. In een overzichtelijke en ornamentloze zaal met een centralistische theateropstelling onder één dak kunnen gelovigen optimaal contact maken met elkaar en met God, zo was de vernieuwende gedachte.
Architectuur- en kunsthistorische waarde
De kerk is een representatief, toonaangevend en gaaf voorbeeld van de modernisering in de rooms katholieke kerkarchitectuur van de jaren zestig. De functionele zaalruimte en de centralistische theateropstelling zijn de typologisch vernieuwende uitkomst van een herbezinning op de liturgie, functie en positie van de kerk. Elke zitplaats heeft vrij zicht op het altaar. De introverte opzet, de gerichte lichtinval, het zorgvuldige materiaalgebruik, het eenvoudige meubilair en vooral de ruimtewerking bepalen de bijzondere uitdrukkingskracht en uniciteit van de Nicolaaskerk.
Als eerste kerk in een reeks van vernieuwende ontwerpen is de Nicolaaskerk van grote betekenis voor het oeuvre van de innovatieve kerkenbouwer G.J. van der Grinten.
De kerk is van belang vanwege zorgvuldige toepassing van materialen, detaillering en constructie; situering van volumes; expressieve vormgeving.
Bij de bouw van de kerk zijn ringdeuvelspanten toegepast. Dit is een van de eerste voorbeelden van deze belangrijke innovatie uit die tijd.
Zowel gebouw als meubilair zijn ontworpen door de architect.
Situationele en ensemblewaarden
Kerk, doopkapel, klokkenstoel en pastorie manifesteren zich als een stedenbouwkundig accent in het hart van de wijk Genooi in Venlo-Noord; een overwegend vroeg naoorlogse wijk met een functioneel-ruimtelijke indeling conform de parochiegedachte. Samen met de voorzieningen rond het voorplein vormt de kerk een karakteristiek parochiecentrum in het hart van de wijk (ensemblewaarde). Het kerkgebouw is van belang voor de herkenbaarheid en oriëntatie in de wijk.
De bijzondere betekenis ligt vooral in de massieve hoofdvorm en de introverte, afstandelijke verschijningsvorm van het kerkgebouw die betekenis geeft voor het stadsbeeld. De vrije ligging, de tweezijdige oriëntatie, de groene aanleg van het perceel, het verharde voorplein en de losse klokkenstoel dragen bij aan de waardige uitstraling van de Nicolaaskerk.
Gaafheid en herkenbaarheid
De kerk staat sinds 2019 leeg en wacht op herbestemming.
Zeldzaamheid
De kerk is een van de beste vroege voorbeelden van inrichting van een kerk volgens de opvattingen van het Tweede Vaticaans concilie.
Advies omgevingsvergunning
Over dit monument is advies uitgebracht:
- Venlo - Advies 1295652 (6 februari 2023)
Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.
Bronnen en verwijzingen
- Besluit Officieel besluit van de rijksoverheid tot het aanwijzen van dit rijksmonument.
- Besluitmotivering Toelichting van de redenen voor het aanwijzen van dit rijksmonument.
- Kerkgebouwen in Limburg
- Monumenten in Nederland Ronald Stenvert e.a., Monumenten in Nederland: Limburg - Venlo, 2003, p. 387
- Reliwiki
- Sint Nicolaaskerk te Venlo
- Verhulde glorie: de Sint Nicolaaskerk in Venlo
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenModernisme, doopkapellen, pastorieën, zaalkerken, Rooms-Katholieke Kerk, klokkenstoelen, wederopbouw, Wederopbouwperiode en herbestemming
Specialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
" "
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 17 okt 2025 om 02:57.