Mildam - Ecokathedraal
Monumentnummer: 532550
Introductie
De Ecokathedraal in Mildam is een eeuwigdurend en experimenteel bouwproces dat in 1965 werd gestart door kunstenaar, filosoof en ecotect Louis le Roy (1924–2012). In dit project staat de samenwerking tussen mens en natuur centraal. Het proces van die samenwerking – of fusie – en de hoge mate van complexiteit die daaruit voortkomt, vormen het doel van de Ecokathedraal. Daarmee toont de Ecokathedraal een alternatief voor de verhouding mens-natuur in de openbare ruimte. Nog altijd wordt er wekelijks gewerkt aan de Ecokathedraal door het stapelen van stenen, stoeptegels en puin afkomstig van de gemeente Heerenveen en omgeving.
Aanleiding voor de selectie
In het Programma Post 65 (1965 – 1990) zijn om te beginnen vijftien monumenten geselecteerd die in aanmerking komen voor rijksbescherming. De Ecokathedraal is één van deze vijftien. Dit monument past in de Verhaallijn Post 65 Milieu en Vrijheid.
Het ontstaan van de Ecokathedraal
In 1964 verwierf kunstenaar en ecotect/bioloog Louis le Roy op een veiling een stuk land van 3 hectare nabij Mildam (gemeente Heerenveen). 1,5 hectare verkocht hij meteen door. In de eerste jaren plantte hij bomen langs de randen van het perceel en zaaide hij verschillende plantensoorten. Vervolgens liet hij het terrein jarenlang met rust om de ecologische processen te bestuderen. In de jaren ’70 begon hij met het aanbrengen van hoogteverschillen door lage muurtjes van gestapelde stenen. Uit die tijd stamt ook het door hemzelf gebouwde atelier op het terrein. Het droog stapelen van bouw- en puinmateriaal groeide uit tot de aanleg van de Ecokathedraal. Le Roy ging ervan uit dat het toevoegen en ordenen van stenen en puin het proces naar een hogere ecologische complexiteit zou versnellen. Hiervoor liet hij vrachtwagens vol puin storten, die hij vervolgens op gestructureerde wijze stapelde. Onder het gebruikte materiaal bevinden zich onder meer de restanten van de 17e-eeuwse gevangenis Crackstate in Heerenveen, die tijdens de Tweede Wereldoorlog dienst deed als gevangenis voor vermeende collaborateurs.
Samenwerking
Le Roy verbond zijn menselijke creativiteit en energie (cultuur) met ecologische processen (natuur). Hij bouwde stapelingen zonder cement, zodat de natuur ongehinderd tussen de stenen kon doordringen. Zo ontstonden nieuwe contrasten zoals hoog-laag, licht-donker, warm-koud en nat-droog. Deze omstandigheden creëerden verschillende microklimaten die ecologische processen versnelden en verrijkten. De stapelingen stimuleerden plantengroei en biodiversiteit, en hielpen regenwater vasthouden. Volgens Le Roy bracht deze interactie mens en natuur dichter bij elkaar. Van de Ecokathedraal bestaan geen ontwerptekeningen, bouwplannen of constructieve berekeningen. Ook is er geen eindbeeld of oorspronkelijke situatie. Het bouwproces vloeit voort uit intuïtie, vrijheid en creativiteit – en duurt tot op de dag van vandaag voort.
Stichting TIJD
Op 31 oktober (de geboortedag van Louis Le Roy) 2001 werd de stichting TIJD opgericht door Louis en Inge Le Roy om het voortbestaan van de Ecokathedraal te beheren en het gedachtegoed van Louis le Roy te verspreiden. Het (bouw)proces wordt sindsdien voortgezet door aangewezen bouwmeesters en een vaste groep vrijwilligers. Stichting TIJD organiseert verschillende evenementen, waaronder een jaarlijks symposium, eveneens op 31 oktober, om de filosofie van Louis le Roy uit te dragen. Het streven is om de Ecokathedraal ten minste tot het jaar 3000 te laten bestaan, zodat er een zo complex mogelijk ecologisch systeem kan ontstaan.
Andere projecten
De Ecokathedraal in Mildam is niet het eerste of enige project van Le Roy. In de jaren ’60 en ’70 startte hij verschillende ‘cultuurprocessen’ of ecokathedrale projecten in binnen- en buitenland. Bekende voorbeelden zijn de Le Roy-tuin aan de Kennedylaan in Heerenveen en de tuin in de Groningse wijk Lewenborg. Vaak werden deze projecten beperkt door gebrek aan tijd, ruimte of meningsverschillen met lokale bestuurders. De Ecokathedraal in Mildam is het grootste en enige project op eigen grond, waardoor Le Roy hier de optimale condities en vrijheid had om zijn gedachtegoed volledig te realiseren. Het werk moet worden gezien in de context van het derde kwart van de 20e eeuw, waarin de grenzen aan economische groei zichtbaar werden, milieubewustzijn toenam en alternatieve ideeën over de relatie mens–omgeving opkwamen.
Ecokathedraal bouwen
De term Ecokathedraal werd door Le Roy geïntroduceerd in de tweede helft van de jaren ’80. Het woord ecokathedraal geeft aan dat het om een symbiose van natuur (eco) en cultuur (kathedraal) en verwijst naar de middeleeuwse kathedralenbouw, waarbij meerdere generaties doorbouwden aan complexe bouwwerken zonder vast eindbeeld en op basis van mensenkracht. Ook in Mildam wordt geen gebruikgemaakt van moderne technieken of elektriciteit. Vanaf 1984 stapelde Le Roy gestructureerd de stenen tot uiteenlopende bouwsels, een proces dat hij tot circa 2005 bleef voortzetten. Tegenwoordig werken vrijwilligers volgens zijn filosofie verder. De Ecokathedraal is nooit af; het proces zelf en de groeiende complexiteit zijn het doel. Tijd en ruimte zijn daarbij essentiële voorwaarden.
De waardering voor de Ecokathedraal en Le Roy’s filosofie groeit nog altijd. In de jaren ’90 werd het project hét voorbeeld van zijn filosofische en systeemtheoretische ideeën. Le Roy nam journalisten mee naar Mildam om te laten zien wat natuurlijke processen kunnen bereiken wanneer ze de ruimte en tijd krijgen. Tot op de dag van vandaag vinden zijn denken en werkwijze navolging in talloze particuliere, collectieve en professionele projecten, waarin gestapelde constructies in een groene omgeving terugkomen. De Ecokathedraal is bovendien een cultureel proces en een plek van inspiratie en ontmoeting, zoals Le Roy ook voor ogen had. Er vinden culturele evenementen plaats, het is een geliefde locatie voor tekenaars, theatermakers en natuurliefhebbers en een plek waar veel studenten naartoe gaan op excursie.
De Ecokathedraal herinnert de mens aan diens relatie met de natuur en tijd. Ook stimuleert het het nadenken over de lange termijn en samenwerking met de natuur (natuur inschakelen) in plaats van beheersing ervan (natuur uitschakelen). Het project toont daarbij wat één individu kan bereiken, mits tijd en ruimte worden geboden. Na het overlijden van Louis Le Roy in 2012 werd zijn as, evenals die van zijn vrouw (2019), uitgestrooid in de Ecokathedraal.
Waardering en betekenis
- De Ecokathedraal is van belang vanwege de invloed op de tuin- en landschapsarchitectuur en de ontwikkeling van natuurrijke tuinen en plantsoenen in Nederland vanaf circa 1970.
- De Ecokathedraal is van belang vanwege het bijzondere materiaalgebruik waarbij afkomend puin werd hergebruikt in bouwsels.
- De Ecokathedraal geldt als het omvangrijkste en belangrijkste werk van Louis Le Roy, waarin zijn visie op de verhouding mens (cultuur) – natuur volledig tot uitdrukking komt.
Bronnen
- L.G. Le Roy, Natuur uitschakelen, natuur inschakelen, 1973.
- B. Esser, Louis Le Roy, tegendraadse bouwmeester, Noorderbreedte, 31-1-2009.
- A. van Gerve, Plantsoenrevolutie, Complexiteit en zelforganisatie in de openbaar groen projecten van Louis G. Le Roy, masterscriptie UvA, 2014.
- H. Hettema, artikel in Leeuwarder Courant, 15-10-1987.
- M. Schmidt, ‘De tijd is buiten haakjes gezet’, De Volkskrant, 15-07-1989.
- P. Vollaard, ‘Time-based architecture in Mildam’, in Natuur, cultuur, fusie, Louis G. Le Roy, Rotterdam, 2002.
- B.J. Veld, Gesprekken met Louis Le Roy, deel 1, 2, 3, Oase, 1996.
- 'Gevangen in Heerenveen', website Blokhuispoort, gezien 1 september 2025.
- Projecten Louis le Roy, gezien 1 september 2025.
- Alle beelden van dit monument in de Beeldbank
Andere bronnen:
- Gesprek met Stichting Tijd, 22 juni 2025, Heerenveen.
- Interview met Henriette Le Roy, dochter van Louis Le Roy en Inge van Losser, 9 juli 2025.
Besluit
Over dit monument is een besluit gepubliceerd:
- Heerenveen - Ontwerpbesluit 1767609 (26 november 2026)
Zie ook
Monumenten- Almelo - Yunus Emre Moskee
- Amsterdam - Hubertushuis
- Apeldoorn - Centraal Beheer
- Arnhem - Blauwe Golven
- Delfzijl - Eemsmondgebouw
- Eindhoven - Watertoren
- Emmen - Broken Circle/Spiral Hill
- Hengelo - De Kasbah
- Lelystad - NS-station
- Nieuwegein - Emmauskerk
- Terneuzen - Stadhuis
- Waarderingscriteria gebouwd en aangelegd (groen) erfgoed
- Post 65 (1965-1990) - De jongste rijksmonumenten van Nederland
- Rijksmonumenten - waarderen
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 16 mrt 2026 om 18:02.