Amsterdam - Dam 12 - St. Catharina of Nieuwe Kerk

(5940) monumentenregister Monumentnummer: 5940

Introductie

Gotische kruisbasiliek met koorkapellenkrans aan de oostzijde. Aan de westzijde een fragment van onvoltooide westtoren. In de kerk zijn meerdere praalgraven aanwezig.

De kerk houdt verband met de Canon van Nederland - Michiel de Ruyter. In de kerk bevindt zich het praalgraf van De Ruyter (1607- 1676).

Aanleiding voor de bescherming

De kerk is ingeschreven in het rijksmonumentenregister onder de Monumentenwet 1961. Het gebouw is daarvoor al opgenomen in de "Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel V, II. De gemeente Amsterdam (1928)" p. 45 e.v. Gebouw en inventaris worden hierin vrij uitvoerig beschreven. Als ontwerper van het grafmonument van De Ruyter wordt Willem de Keyser genoemd.

Kennis

Over de (bouw)geschiedenis van de Nieuwe Kerk is veel onderzoek gedaan dat in publicaties is vastgelegd. Ook over deelaspecten zoals de orgels, de graven, het koorhek, restauraties en herbestemming is geschreven. Hiervoor wordt dan ook verwezen naar de bibliotheek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed die meer dan vijftig boeken over deze kerk heeft.

Praalgraf

Op 29 april 1676 overleed de Ruyter aan de gevolgen van verwondingen die hij had opgelopen in de zeeslag bij Agosta (22 april 1676) in de Middellandse Zee. Zijn lijk werd gebalsemd en op het schip d'Eendraght overgebracht naar Nederland. Daar volgde op 18 maart 1677 de begrafenis. De plechtigheid was met veel pracht en praal omgeven. In het koor, op de plaats van het voormalige hoogaltaar van de kerk was een grafkelder aangebracht waarin het stoffelijk overschot werd bijgezet. Het plaatsen van het erboven gelegen grafmonument liet op zich wachten. De kosten van begrafenis en het monument werden betaald door de Staten-Generaal.

Het monument is uitgevoerd in wit, zwart en rood marmer. Het heeft een gebogen vorm en sluit aan op twee pijlers. De verticale opbouw bestaat uit een verhoging met treden, een basement, een opstand in drie vlakken gedeeld met zuilen en pilasters en een kroonlijst met daarboven in het midden een met vaandels omgeven wapenschild. Vooraan ligt De Ruyter in volle wapenrusting. Achter hem is een uitbeelding van de zeeslag die hem fataal werd. Overige voorstellingen van symbolische en allegorische aard.

Meer praalgraven

Na de Reformatie verloor het koor van de middeleeuwse kerken zijn functie. Soms stond het leeg en soms werd er een andere invulling aan gegeven. Dit laatste gebeurde bijvoorbeeld door het koor in te richten als een soort mausoleum, een grafruimte voor meestal hooggeplaatste personen. Andere voorbeelden van dit gebruik zijn onder andere het praalgraf van Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk in Delft of het grafmonument voor Jacob Wassenaer van Obdam in de Grote kerk in Den Haag.

Bronnen en verwijzingen

Zie ook

Monumenten

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Beschermd stads- en dorpsgezicht

Amsterdam - Binnen de Singelgracht

Begrippen

praalgraven, Classicisme, mausolea, Gotiek, Renaissance en kruisbasilieken

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.