Appingedam - Wijkstraat 32 - Nicolaïkerk
Monumentnummer: 8247
Introductie
Drieschepige, geheel in steen gewelfde hallenkerk, in verschillende perioden ontstaan uit een eenbeukige kruiskerk. De vrijstaande toren met onderdoorgang aan de noordzijde dateert uit 1835 en verving een vijftiende-eeuwse vrijstaande toren.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 07 mei 1968
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Versterkingsopgave
De kennis op deze pagina is (deels) verzameld in het kader van de versterkingsopgave als gevolg van de aardbevingsproblematiek in de provincie Groningen. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) was de opdrachtgever voor deze versterkingsopgave in de periode 2016 t/m 2028.
Totaal omvat de versterkingsopgave ongeveer 360 rijksmonumenten. Deze rijksmonumenten zijn aan de hand van een norm constructief onderzocht op voldoende veiligheid voor de bewoners en gebruikers. De monumenten die constructief niet voldoen aan de norm zijn versterkt. Iedere versterkingsopgave is steeds zo veel mogelijk gecombineerd met een instandhouding-, verduurzamings- en/of herbestemmingsopgave.
Bouw- en gebruiksgeschiedenis van de Hippolytuskerk
(Bron: Bouwhistorische verkenning, Dijkoraad 2018) De Sint-Hippolytuskerk in Middelstum is een voorbeeld van laatgotische kerkarchitectuur in de provincie Groningen. Deze middeleeuwse kruiskerk, gelegen aan het Concordiaplein, werd oorspronkelijk gebouwd rond 1445, vermoedelijk in opdracht van ridder Onno van Ewsum. De kerk is opgetrokken uit baksteen en begon als een eenbeukige houten kerk. In 1523 werd het gebouw door Onno’s zoon, Wigbold van Ewsum, verbouwd tot een kruiskerk. De toren bestaat uit drie geledingen en wordt bekroond door een zeventiende-eeuwse lantaarn met koepel. In de toren hangt een carillon vervaardigd in 1662, later uitgebreid in 1949. Het interieur van de kerk is rijk gedecoreerd met muur- en gewelfschilderingen uit de 16e eeuw Ze werden in 1879 ontdekt onder een laag witkalk en zijn in de jaren 1976-1977 volledig gerestaureerd. Daarnaast bevat de kerk een aantal andere kenmerkende interieurelementen een epitaaf, een grafkelder, rijk versierde herenbanken uit 1704, een preekstoel uit 1733 en een orgel uit 1863 gebouwd.
De geschiedenis van de bouwfasen van Middelstum is af te leiden uit het archief van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De Hippolytuskerk in Middelstum dateert uit de 15e eeuw en werd gebouwd in de stijl van een gotische kruiskerk. Latere ingrepen omvatten onder meer de reconstructie van de torentop, de bouw van een sacristie ten noordoosten van de kerk en enkele restauraties. De toren is bijna even breed als het schip. Beide zijn zonder seismische dilatatie tegen elkaar aangebouwd. De kerk bestaat uit een schip van twee traveeën, een transept, een koortravee met een driezijdige afsluiting en een sacristie aan de noordoostzijde. De kerk heeft geen westgevel. In plaats daarvan sluit de toren het schip af. Naast kleine restauraties in 1916 en 1940 vond er tussen 1976 en 1977 een grote restauratie plaats. Tijdens die renovatie is het houten dak gerenoveerd en zijn houten elementen vervangen die als ontoereikend werden beschouwd. De restauratie omvatte: • Vervanging van enkele dakelementen; • Renovatie van de gewelven (bijv. reparatie van scheuren); • Aanleg van de RC-ringen voor de toren.
In 2014 en 2019 zijn geconstateerde scheuren in de gewelven van het schip, transept en het koor geïnventariseerd. Deze zijn in 2021 en 2022 in het kader van het herstel programma in verband met aardbevingsschade door de gaswinning in het Groninger veld hersteld.
Bronnen en verwijzingen
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema'sBeschermd stads- en dorpsgezicht Begrippenkoepelgewelven, zerken, orgels, preekstoelen en dooptuinen
Specialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 5 mei 2026 om 02:07.