Arnhem - Kerkplein 1 - Eusebius- of Grote kerk

(8336) monumentenregister Monumentnummer: 8336

Introductie

De Eusebius- of Grote Kerk is een forse, groots opgezette driebeukige kruisbasiliek met hoge westtoren (apart beschermd rijksmonumentnummer 8337) en koor met omgang, uitgevoerd in laat Nederrijns-gotische stijl, gebouwd in de periode 1452-1560, gerestaureerd in 1894-1902 en 1946-1964 (herstel oorlogsschade), nieuwe restauraties in 1973-1982 (kerk) en 1992-1994 (toren). Inwendig rijke net- en stergewelven, bundelpijlers, bouwsculptuur uit diverse perioden, glas-in-lood raam van Joop Janssen (afkomstig uit de gesloopte “Kleine” R.K. Eusebiuskerk), laat middeleeuwse muurschildering op muur kooromgang en belangwekkende inventarisstukken zoals een het praalgraf voor Karel van Egmond in renaissancestijl (1540), “Man in Kastje”, epitafen voor Joost Sasbout (1546), G. Ripperda (1696) en Martinus Goris (1632), circa 120 grafzerken en fors barok kasorgel (hoofdwerk, Bovenwerk, Rugwerk en vrij pedaal) vervaardigd in 1796 door J. Strümphler (oorspronkelijk voor de Hersteld Evangelisch Lutherse kerk Amsterdam, in 1960 gerestaureerd en verplaatst naar Arnhem). Onder en ten zuiden van het koor van de kerk liggen belangwekkende funderingen van vorige kerkgebouwen daterend uit tenminste de 10e eeuw. In de jaren 2010-2020 is de kerk opnieuw gerestaureerd. De kerk heeft tegenwoordig een culturele bestemming.

De Grote Kerk. Foto door A.J. van der Wal, 1970. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Interieur naar het oosten. Foto: Wikimedia / Johan Bakker, 2020 CC BY-SA 4.0

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 14 oktober 1965

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1450	1560	globaal
restauratie	1894	1902	exact
wijziging	1945	1960	globaal	herstel na oorlogsschade, nieuwe bovenbouw toren
restauratie	1973	1982	exact	kerkgebouw
restauratie	1992	1994	exact	toren
restauratie	2010	2020	globaal	toren

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
kruisbasilieken	driebeukige kruisbasiliek met kooromgang

Bouwstijlen

bouwstijl	zuiverheid	toelichting
Gotiek	stijlzuiver	Nederrijnse gotiek

Ambachten

vakman/organisatie	plaats	beroep	toelichting
Jan Willem Boerbooms	Arnhem	architect / bouwkundige / constructeur	restauratie 1894
Theo Verlaan		architect / bouwkundige / constructeur	wederopbouw toren 1960

Aanleiding voor de bescherming

De kerk is ingeschreven in het rijksmonumentenregister in de eerste tranche na de in werkingtreding van de Monumentenwet 1961.

Kennis

Kennis, beschrijving en waardering is vooralsnog terug te vinden in het rijksmonumentenregister.

Bronnen en verwijzingen

• Reliwiki
• Wikimedia
• Wikipedia

Zie ook

Monumenten

• Arnhem - Kerkplein 1 - Eusebius of Grote Kerk toren

Artikelen

• Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

• Monumenten
• Kerken
• Kerkenvisies
• Religieuze gebouwen

Begrippen

kerktorens, luidklokken, grafmonumenten, gebrandschilderde glazen, netgewelven, orgels, schilderingen, kleur, herbestemming en wederopbouw

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---